پنجشنبه, اسفند ۱۰, ۱۴۰۲

امضا

سونای‌دا قاراچوخانین آواواسی

امضا
مجله فرهنگ جامعهمقاله

توماس هابز و دموکراسی – یازار: ناجی ایسپسیر

توماس هابز و دموکراسی

یازار: ناجی ایسپسیر

کؤچورن: موسی نورمحمدی نظریان

گیریش

مدرن لیبرالیست‌لرین چوخو هابزی، سیاست فلسفه‌سی­نین عونصورلریندن دولایی مدرن لیبرالیزمین موژده‌چیسی اولاراق گؤرمکده‌دیرلر. آنجاق هابزی موطلقچی سولطانلغین بیر مودافیعه‌چیسی اولاراق گؤره‌ن‌لر ایله اونو، لیبئرال فردچی‌لیگین آتاسی اولاراق گؤره‌ن‌لر آراسیندا بیر باریشمامازلیق اولدوغو دا بیلینمکده‌دیر. هابزین فرد و دؤولت آراسیندا قوردوغو علاقه دیققتله اَله آلیندیغیندا هر ایکی گؤروش­ده اؤز باخیش آچی‌لاریندان حاقلی گؤرونمکده‌دیر. فیلوسوف، فردیلیکله ایلگیلی شرط‌لری و برابر طبیعی حاقلاری توپلوم (جامعه) اؤنجه‌سی  بیر وضعیت اولاراق قبول ائتمه‌سیله مدرن لیبرالیزمین یوکسه‌لیشی اوچون بیر یول آچمیشدیر. هابزین مدرن لیبرالیزمه بلدچیلیگی، بیرچوخ موعاصیر لیبرال سیاسی نظرییه‌نین مرکزینده یئر آلان اؤزه‌رک‌لیک (خودموختارلیق) فیکیرینی قیسماً قبول ائتمه‌سیله ده ایضاح ائدیلمکده‌دیر. آنجاق بو لیبرال دلیل‌لره باخمایاراق هابزین، موعاصیر لیبئرال نظرییه‌لر طرفیندن بو گون قبول ائدیلن لیبئرال- دموکراتیک قانونلارا دئییل، لاکین موطلقچی سولطانلیغا باغلی قالمیشدیر. هابزین سیاست فلسفه‌سیندن کوبودجا آلمان و چوخو لیبرال آرقومئنت‌لردن عیبارت اولان بو گؤروش‌لر، بعضی دموکراسی فورمالارینین آز یا دا چوخ مودافیعه ائتدیگی و باغلی قالدیغی قونولاردیر. بوگون قبول ائدیلن دموکراسی مودافیعه‌سینی داها یاخشی تمللندیرمک اوچون هابزین آرقومئنتینی نئجه اینکیشاف ائتدیردیگینی آنلاماق اؤنملیدیر. بونو ائدرکن هابزین سیاست فلسفه‌سی اوزرینه ائدیلن بوتون چالیشمالاری بورادا اَله آلیب موباحیثه ائتمه ایمکانینا صاحیب دئییلیک. بو سببله هابزین دموکراسی‌یه قارشی توتومونو داها چوخ اؤز یازی‌لاریندان حرکتله اورتایا قویماغا چالیشاجاغیق.

دموکراسی عومومیتله، بوتون اینسان‌لارین، اؤز اؤزلرینی ایداره ائتمه‌لری باخیمیندان لازیم اولان خوصوصیت‌لره صاحیب اولدوقلاری وارسایمی (فرضی) اوزرینه آنجاق حاقلی گؤستریله‌بیلر. چونکو بللی‌دیر کی، اینسان‌لار اؤز اؤزلرینی ایداره ائتمک اوچون لازیم اولان خوصوصیت‌لره صاحیب دئییل‌لرسه، بو وضعیتده خالقین دا اؤز اؤزونو ایداره ائده‌بیلمه‌سی سؤز قونوسو اولمایاجاق. اؤته یاندان، دموکراتیک حوکومت فورماسینی قبول ائتمک، هر شئید‌ن اؤنجه اینسانلارین تک-تک اؤزه‌رک‌لیک و برابر اولدوقلارینی قبول ائتمگی لازیم قیلیر. بونا گؤره، هابزین اؤزه‌رک‌لیک دوشونجه‌سینی آنلاماق چوخونلوق (اکثریت) طرفیندن مشروع بیر حوکومت فورماسی اولاراق قبول ائدیلن دموکراسینی ردد ائدیشینی آنلاماق اوچون سون درجه اؤنملیدیر. اؤزه‌رک‌لیک، فردین اؤز اؤزونو تعیین ائتمه‌سیندن، یؤنلندیریلمه‌سیندن و یؤنتمه‌سیندن اعتیباراً هر چئشید خاریجی باسقی و ایجبار اولمادان اؤزونو گرچکلشدیریلمه‌سیدیر. یئنه اؤزه‌رک‌لیک، فردین اؤزونو ائتگیله‌ین عقلانی اولمایان آلیشقانلیق، غریزه، آرزو و توتقو(میل)لاردان کناردا قالاراق، عقلینه گؤره ایقدام ائتمه‌سی وضعیتیدیر. باشقا بیر ایفاده ایله اؤزه‌رک‌لیک، اینسانین، باشقالارینین ایراده‌لری قارشیسیندا باغیمسیز قالماغا دیققت گؤستره‌رک، نه‌یین دوغرو و نه‌یین یانلیش اولدوغو قونوسوندا اؤز دَیرلرینی گرچکشلدیرمه اؤزگورلویو و یا اینسانین، عاغیل و ایراده‌سی­نین خاریجینده بیر مقصد یا دا قانونا دئییل ده، اؤز قویدوغو قانونا تابع اولماسی دورومو اولاراق تانیملانابیلر. بونا گؤره اؤزه‌رک اینسان، عئینی زاماندا اؤزگوردور و یا نئجه داوراناجاغاینی سئچمه قابیلیتینه صاحیب اولما معناسیندا اؤزگور ایراده‌یه و عقلانی فیکر ائتمه کاپاسیته‌سینه مالیکدیر. بونون نتیجه‌سی اولاراق اؤزه‌رک اینسان، اؤز عمل‌لریندن سوروملو (مسئول) بیر وارلیق اولاجاقدیر. عمل‌لریندن مسئول بیر وارلیق اولماق، بیر آدامین نه ائتمه‌سی لازیم اولدوغونو تعیین ائتمگی ده ایچینه آلماقدادیر کی، بو دا معلومات صاحیبی اولماغی، گودولر (انگیزه) اوزرینده دوشونمه‌گی، نتیجه‌لری اؤنجه کستیرمه‌گی (پیش‌بینی کردن) و قانونلاری تنقید ائتمه‌گی گره‌کلی قیلار. بو قیسسا آچیقلامالار چرچیوه‌سینده هابزین دوشونجه سیستئمینده اینسانین اؤزه‌رک اولوب اولمادیغینی اطرافلی اینجه‌له‌مه‌یه چالیشاق.

ایلک اؤنجه بلیرتمک لازیمدیر کی هابز، اینسان اوغلونون کامیل‌لیگینه داییر، هر هانسی بیر یانیلساما احتوا ائتمه‌ین، عکسینه توتقو، ایستک و ایشتهالارینی محدودلاشدیران و قیسیتلایان هئچ بیر خاریجی اوتوریته‌نین تاپیلمادیغی، یعنی اینسانین تام معناسیلا اؤزگور و اؤزه‌رک اولدوغو بیر اورتام‌دا، منجیل (خودپسند) فردلرین ییخیجی گوجونو وورقولایان بیر باخیش آچیسینا دایاناراق سیاست فلسفه‌سینی یاراتمیشدیر. هابزا گؤره اینسان اوغلونون کامیل‌لیگی اونون عاغیللی و دانیشابیلر بیر وارلیق اولماسیندان قایناقلانماقدادیر. اینسان بو ایکی قابیلیتی سایه‌سینده دونیا و اؤزو حاققیندا معلومات اَلده ائده‌بیلمکده و علمی معلوماتا چاتابیلمکده‌دیر. باشقا یاندان هابزا گؤره اینسانلار، هم جیسمی یؤندن هم ده ذهن باخیمیندان برابر اولاراق یارادیلمیشدیرلار. بونا گؤره عاغیللی و دانیشابیلن وارلیقلار اولاراق بوتون اینسانلار، معلوماتی اَلده ائتمه، اؤز عمل‌لرینه قرار وئرمه، گله‌جه‌گه یؤنه‌لیک پیلانلار دؤکمه و نه‌یین دوغرو، نه یین یانلیش اولدوغو قونوسوندا اؤز دَیرلرینی گرچکلشدیرمه اؤزگورلوگونه پوتانسیل اولاراق برابر اؤلچوده مالیکدیر. چونکو هابز، معلوماتین اَلده ائدیلمه‌سیله اینسانین گله‌جه‌گه حاکیم اولابیله‌جه‌گینه و گله‌جه‌گی اؤز ایستک‌لرینه گؤره ایداره ائتمه‌گی اؤیرنه بیله‌جه‌گینه اینانماقدادیر. بونلارا علاوه اولاراق هابزین ایکی چئشید اؤزه‌رک‌لیک قبول ائتدیگینی سؤیله‌یه‌بیلریک. بیرینجیسی ذهنی اؤزه‌رک‌لیکدیر. چونکو هابز، دونیا و فردین اونون ایچینده‌کی دورومو حاققیندا بیلگی‌نین اَلده ائدیلمه‌سینده اؤزونه اعتمادی قبول ائتمکده و بو قونودا اوتوریته ایطاعتی ردد ائتمکده‌دیر. اگر بیر فرد هر هانسی بیر قونودا یالنیز اوتوریته سؤیله‌دیگینی سورغولامادان قبول ائدیرسه، فردین او قونو حاققیندا ذهنینده یارانان شئی بیلگی دئییل، یالنیز اینانماقدیر. بونا گؤره هابزا گؤره فرد، بیلگییه چاتمادا هر چئشید اوتوریته‌دن باغیمسیز اولاراق اؤز باجاریقلارینی ایستیفاده ائده‌بیلدیگی اؤلچوده مؤوففق اولاجاقدیر. هابز ایکینجی اولاراق اخلاقی اؤزه‌رک‌لیگی مودافیعه ائتمکده‌دیر. چونکو او، طبیعی حقوقون ضرورتی اولاراق فردی حاقلاری قبول ائتمکده‌دیر. هابز بو فردی حاقلار چرچیوه‌سینده فردین اؤز حیاتینی قوروماق اوچون اؤز گوجونو ایستدیگی کیمی ایستیفاده ائتمک و اؤز ایراده‌سیله بو مقصده چاتماغا یؤنه‌لیک اَن اویغون مئتود اولاراق قبول ائتدیگی هر ایشی گؤرمه اؤزگورلوگونه صاحیب اولدوغونو سؤیله‌مکده‌دیر. دولاییسیلا هابزا گؤره حاق، بیر ایشی ائتمک و ائتمه‌مک اؤزگورلوگوند‌ن مئیدانا گلر. بئلجه بیر فرد بو اؤزگورلوگو ایچریسینده طبیعت قانونونون گره‌ک‌لرینه و یا عاغیلین ایجابلارینا قارشی بیله‌رک گوناه ایشله‌یه‌بیله‌جک. بو دا فردین اخلاقی باخیمدان اؤزه‌رک اولدوغونو گؤسترمکده‌دیر. آمما هابز، بیرینین اؤزو اؤزونو ایداره ائتمه کاپاسیته‌سی (ظرفیتی) اولاراق ایفاده ائده‌بیله‌جگیمیز اؤزه‌رک‌لیگی «اؤزیؤنتیم/ self – government» اولاراق قبول ائتمه‌مکده‌دیر. مدرن سیاسی دوشونجه‌نین تمل ایلکه‌لریندن بیری، عومومیتله بیر موقاویله واسیطه‌سی ایله، باشقاسی طرفیندن و یا بیر قوروپ طرفیند‌ن ایداره اولونماغا راضی اولماقدیر. داها سونرالار! ژان ژاک روسونون ایفاده ائتدیگی کیمی، اؤزو اؤزونو ایداره ائدن فردلرین اوز اوزه قالدیغی وظیفه، ائله بیر بیرلیک فورماسی تاپماقدیر کی، اون‌دا هر کس هر کسله بیرلیکده‌ایکن فرد یئنه یالنیزجا اؤزونه ایطاعت ائتمیش اولسون. هابزین اؤزیؤنه­تیم اولاراق اؤزه‌رک‌لیک‌له ایلگیلی دوشونجه‌سی روسونون گؤروشو ایله اوست اوسته دوشور و اونون اؤنونه کئچمکده‌دیر. هابزا گؤره، اینسان‌لارین چوخونلوغونون اؤز ریضایتی ایله گرچک و یا توز‌ل بیر فردده توپلادیغی گوج فردین صاحیب اولابیله‌جگی اَن بؤیوک گوجدور. ائله بیر فرد کی، بوتون بو فردی گوج‌لرین جمعینی اؤز ایراده‌سینه گؤره ایستیفاده ائتمه صلاحیتینه صاحیب اولسون. بیر دؤولتین گوجو و یا هر بیر عوضون ایراده‌لرینه باغلی اولاراق، بیر قوروپون یا دا بیر آرایا گلمیش موختلیف قوروپ‌لارین گوجو ده بئله‌دیر. ائله آنلاشیلیر کی هابزین اؤزیؤنه­تیم معناسینداکی اؤزه‌رک‌لیک آنلاییشی یالنیز فردده دئییل، عکسینه بیر قوروپ یا دا تام معناسیلا موقاویله‌یه دایانان دؤولت ایچریسینده مومکون اولماقدادیر. چونکو هابزین موقاویله اؤنجه‌سی اینسانین طبیعی دورومو ایله ایلگیلی گؤروش‌لری بونو آچیقجا اورتایا قویماقدادیر. هابز، موقاویله‌دن اؤنجه طبیعی دورومو تانیملارکن آچار بیر تئرمیندن یولا چیخماقدادیر. بو تئرمین، هابزین سیاست فلسفه‌سی­نین تملینی اولوشدوران برابرلیک تئرمینیدیر. داها اؤنجه‌ده ایفاده ائدیلدیگی کیمی هابزا گؤره اینسان‌لار، هم جیسمی یؤندن هم ده ذهنی باخیمدان برابر اولاراق یارادیلمیشدیرلار. دیگر طرفدن اینسان طبیعی دورومو اعتیباریله منجیل (خودپسند)دیر و اوندا حاکیم اولان اؤزونو قوروما ایچ گودوسو(غریزه)دور. یئنه طبیعی وضعیتده هر کسین هر شئی اوزرینده طبیعی حاققی وار. دولاییسیلا قابیلیت باخیمیندان برابر اولان اینسان‌لارین مقصد قویدوقلاری شئی‌لره چاتما اومیدلرینده ده بیر برابرلیک دوغولار. بو وضعیتده، ایکی فرد عئینی آندا صاحیب اولابیلمه‌یه‌جک‌لری بیر شئیی آرزو ائتدیک‌لری زامان، طبیعی اولاراق بیربیرلرینه دوشمن اولارلار و اساس اولاراق وارلیقلارینی قوروماق، بعضاً ده یالنیز ذؤوق آلماق اولان آماجلاری اوغرونا بیربیرلرینی یوخ ائتمه‌یه و یا سلطه آلتینا آلماغا چالیشارلار. هابزا گؤره بو وضعیت فردین اؤزو اوچون تهلوکه‌لی اولابیله‌جک قدر بؤیوک باشقا قوووت قالمادیغینی گؤرونجه‌یه قدر داوام ائدر. قالدی کی بو وضعیت، فردین اؤز وارلیغینی قوروماسی اوچون لازیملیدیر و طبیعی وضعیتده مشروعدور. هابز بو وضعیتی، هر کسین هر کسه قارشی ساواشی اولاراق تانیملاماقدا (تعریف ائتمکده) و بو ساواش وضعیتی­نین اینسانلارین هامیسینی بیردن قورخو آلتیندا توتاجاق عومومی بیر گوجون یارادیلماسینا قده‌ر داوام ائتمه‌سینین قاچینیلماز اولدوغونو ایفاده ائتمکده‌دیر. بو هابزچی باخیش آچیسینا گؤره، طبیعت وضعیتی هر اینسانین دیگر اینسانلارا قارشی اولدوغو ساواش وضعیتیدیر. سیویل سیستئمین ساغلانماسی اوچون هر بیر فردین ایستیه‌رک اؤده‌دیگی هزینه، اؤزگورلوگونو و مالینی موطلق بیر حؤکمدارین نظارتینه تسلیم ائتمه‌سیدیر. چونکو، هئچ بیر اوتوریته‌نین اولمادیغی وضعیتده قورال‌لار، فردی طمع‌لرین قوربانی اولاجاق و توپلوم (جامعه)، داواملی اولاراق قاریشیقلیق و ساواشا گئری دؤنه‌جک. بئلجه بیر فردین اؤزو اؤزونو ایداره ائتمه توتومو اولاراق ایفاده ائتدیگیمیز اؤزیؤنه­تیم معناسینداکی اؤزه‌رک‌لیک، آنجاق موقاویله واسیطه‌سیله هر کسین تک شخصیت اولاراق تمثیل ائدیلدیگی موطلق بیر حاکیم طرفیند‌ن ایستیفاده ائدیله‌بیلر. چونکو هابزا گؤره چوخ ساییدا اینسان اونلاردان هر فردین راضیلیغی ایله تک بیر اینسان طرفیند‌ن تمثیل ائدیلدیگینده تک بیر شخصیت حالینا گلیر. چونکو شخصیتی تک ائدن، تمثیل ائدیلن‌لرین بیرلیگی دئییل، تمثیل ائد‌نین بیرلیگیدیر. شخصیتی و آنجاق تک بیر شخصیتی داشییان، تمثیلجی‌دیر. یوخسا چوخلوق ایچینده بیرلیک باشقا چئشید آنلاشیلماز. دؤولتین آماجینی فردی تهلوکه‌سیزلیک اولاراق تعیین ائد‌ن هابزین، حرکت نؤقطه‌سی­نین ده فرد اولدوغو آچیقدیر. ائله بو توتوموندان اؤترو هابزین، لیبئرالیزمین قوروجولاری آراسیندا ذیکر ائدیلمکده‌دیر. باشقا عیبارتله موقاویله‌چی عنعنه ایچینده یئر آلاراق موقاویله‌نی هر هانسی بیر حوکومت فورماسی­نین مشروعلوغونون تمل شرطی اولاراق قبول ائتمه‌سیله ده هابز، دؤولتین منشائینده دموکراسینین اولدوغونو قبول ائتمکده‌دیر. دؤولت، موقاویله محصولو اولدوغو اوچون، اؤنجه دموکراسینی ایچه‌ریر و دیگر بوتون حوکومت فورمالاری دا بوندان تؤره‌نیر.

گلدیگیمیز نوقطه‌ده هابزین مشروع سایدیغی حوکومت فورمالارینی تعیین ائده‌رک اونون دموکراسی‌یه قارشی اولان توتومونو و نه اوچون دموکراسینی دئییل ده، سولطانلیق مطلقچیلیگی سئچدیگینی اورتایا قویماغا چالیشاق. هابزا گؤره حوکومت فورمالاری آراسینداکی فرق، حاکیمین یا دا توپلومون هر بیر عوضوونو تمثیل ائدن فردین فرقلی اولوشوندا یاتار. حاکیمیت یا تک بیر شخص‌ده یا دا بیر هئیت‌ده اولابیلر. بو هئیت ده یا بوتون اینسانلاردان یا دا یالنیز بللی شخص‌لردن اولوشابیلیر. بونا گؤره یالنیز اوچ چئشید حوکومت فورماسیندان یا دا دؤولتد‌ن سؤز ائدیله‌بیلر. تمثیلچی بیر شخص‌ده ایسه دؤولتین حوکومت فورماسی مونارشی، بوتون شخص‌لر تمثیلچی مؤوقئعییتینده اولدوغوندا دؤولتین حوکومت فورماسی دموکراسی و یا خالق دؤولتی، تمثیلچی یالنیز بیر کسیم‌د‌ن اولوشورسا او زامان دؤولتین حوکومت فورماسی آریستوکراسی آدینی آلار. تملده ارسطونون حوکومت فورمالاری تیپولوژیسینه باغلی قالان هابز، بو اوچ حوکومت فورمالارینین پوزولموش شکیل‌لرینی حوکومت‌لر تیپولوژیسی ایچینه سوخان ارسطودان آیریلیر. هابزا گؤره تیرانلیق، اولیگارشی یا دا آنارشی، فرقلی حوکومت فورمالاری دئییلدیر، آنجاق مونارشینی، آریستوکراسینی یا دا دموکراسینی خوشلامایانلارین بونلارا یاراشدیردیغی آدلاردیر. چونکو، مونارشی حوکومتیندن ممنون اولمایان‌لار اونا ایستیبداد، آریستوکراسی‌دن ممنون اولمایان‌لار اونو اولیگارشی و دموکراتیک حوکومتیدن ضرر گؤردوک‌لرینی دوشونه‌ن‌لر اونا، حوکومتسیزلیک معناسینا گلن وئرن آنارشی آدینی وئریرلر. هابزین حوکومت فورمالاری ایچریسینده دموکراسی‌یه یئر وئرمه‌سی، بیر طرفد‌ن دموکراسینی دؤولتین اولوشوم سوره‌جی­نین تمه‌لینده گؤرمه‌سینده‌ن، دیگر طرفدن ده دموکراسینین ضعیف‌لیگینی و حاکیمیتی داوام ائتدیرمه‌ده‌کی یئترسیزلیگینی گؤسترمک ایستمه‌سینده‌ندیر. هابز دؤولتین منشائینی موقاویله‌یه دایاندیغی اوچون دموکراسی ایلک حوکومت فورماسی اولاراق اورتایا چیخار. آنجاق بو، تام معناسیلا بیر دموکراسی دئییل. چونکو بئله بیر دورومدا اینسان‌لار یالنیز بیر جماعت وضعیتینده‌دیرلر و حاکیمیت ده هله اورتادا یوخدور. هابزین ایفاده‌سیله «قیلینجین گوجو اولمادیقجا عهدلر و ایلقارلار سؤزلرد‌ن عیبارتدیر و اینسانی  گوونجه (ضمانت) آلتینا آلماغا کیفایت ائتمز». چونکو حاکیم گوجون اولمادیغی موقاویله دوروموندا قورال‌لار، فردی طمع‌لرین قوربانی اولاجاق و توپلوم تکرار قاریشیقلیق و ساواش اورتامینا گئری دؤنه‌جکدیر. دولاییسیلا بو ایلک موقاویله‌نین آردیندان حاکیم گوجون تعیین اولونماسییلا تام معناسییلا دموکراسی‌د‌ن سؤز ائدیله‌بیلر. چونکو هابزا گؤره اوی چوخلوغویلا بیر قرار آلینماسی، کوتله‌نین بیر ایراده گؤستر‌ن خالقا چئوریلمیش اولماسی دئمکدیر. آرتیق بو نؤقطه‌ده خالق حاکیمدیر. آنجاق عئینی چوخونلوق داها سونرا، حاکیمیت فورماسینی آریستوکراسی یا دا مونارشی شکلینده تعیین ائده‌بیلر. بو بیر معنادا، خالقین دموکراتیک بیر شکیلده دموکراسید‌ن اوزاقلاشماسی دئمکدیر. یعنی خالق، دموکراتیک بیر سئچگی ایله، تمثیل ایله صلاحیتلندیردیگی حاکیمی بیر شخص یا دا بیر آزینلیغین (اقلیت) مجلیسی اولاراق تعیین ائد‌ر. بو سورچ‌له بیرلیکده دموکراسی دا اورتادان قالخار. چونکو سئچگی‌د‌ن سونرا خالق، ایجتیماعی بیر شخص اولماقدان چیخمیش و داغینیق بیر قالابالیق حالینا دؤنموشدور. هابزا گؤره سؤز قونوسو اوچ دؤولت فورماسی آراسینداکی فرقلی‌لیک ایقتیدار فرقلی‌لیگییندن دئییل، بو دؤولت‌لرین قورولوش آماجی اولان خالقا باریش و گؤونلیک ساغلاماق باخیمیندان اویغونلوقلاری و اَلوئریشلی اولمالاری فرقلی‌لیگیند‌ن قایناقلانار. دولاییسیلا هابزین دموکراسی‌یه قارشی اولان توتومونو دا بو چرچیوه‌ده دَیرلندیرمک لازیمدیر. هابز بو نؤقطه‌دن حرکتله دموکراسینی ایکی فرقلی باخیمدان تنقید ائدر. بونلاردان بیرینجیسی، دموکراسینین تشکیلاتیلا باغلیدیر؛ دیگری ایسه، دموکراسینین ثوبات ساغلاما نؤقطه‌سینده‌کی ضعیفلیگی ایله باغلیدیر. هابزا گؤره دموکراسی، دؤولتین قورولوش آماجی اولان گوونلیگی (تهلوکه‌سیزلیگی) و باریشی راحاتجاسینا ساغلایاجاق بیر تشکیلاتا صاحیب اولمادیغی کیمی وارلیغینی اوزون موددت داوام ائتدیره‌بیلمه ایمکانیندان دا محرومدور. چونکو دموکراتیک حوکومتین داوام ائده‌بیلمه‌سی اوچون خالقین دوزه‌نلی اولاراق بللی بیر یئر و زاماندا توپلانیب قرارلار آلماسی گره‌کلی‌دیر. اگر بو گرچکلشمزسه خالق، اینسانلارین بیربیرلرینه قارشی ساواش دورومو اولان طبیعی دورومونا گئری دؤنه‌جک. هابز، سؤز قونوسو توپلانتیلارین گرچکلشمه‌سی گره‌گینی دموکراسینین پوتانسیل ضعیفلیک‌لریند‌ن بیری اولاراق قبول ائدر. چونکو خالق داواملی اولاراق و تئز-تئز بیر آرایا گلمکدن دولایی قیسسا بیر زامان ایچینده ایجتیماعی ایش‌لردن بئزیب بونلارلا ماراقلانمایاجاق. بو دا دموکراسینین، قیسسا بیر موددت‌ده سیاسی گرچکلیگی اَلینده توتان پوپولیست‌لر طرفیند‌ن آریستوکراسی یا دا مونارشی‌یه چئویرمه‌سینه سبب اولار. هابز بو گؤروش‌لری ایله، گونوموز دموکراسینین قارشیلاشدیغی بعضی پروبلئم‌لری، خوصوصیله کوتله‌لرین «غیرسیاسی‌لیگه» سوق ائدیلمه‌سینی، سیاسی قرارلارین آلینماسیندا خالقین آز قالا هئچ بیر تاثیرینین قالماماسینین، سیاستین گئتدیکجه پروفئسیونال (حرفه‌ای) سیاستچی‌لرله، اوزمان (متخصص) بوروکرات‌لاردان و تئکنوکرات‌لاردان اولوشان کیچیک بیر آزینلیغین  آیریجالیقلی (ایمتییازلی) مئیدانی دورومونا گلمه‌سینی، چوخ اؤنجه‌دن  خبر وئریر. ایفاده ائدیلدیگی کیمی، هابز  دموکراسی ایله پروبلئمی یالنیز اونون تشکیلاتیلا باغلی دئییل. او تشکیلاتلا باغلی ایلری سوردوگو تنقیده علاوه اولاراق، دموکراتیک رئژیمین ثوباتین ساغلاماداکی ضعفلیگی قونوسوندا دا اؤنملی پروبلئملر گؤرور. هابز، هر کسین هر کسه قارشی ساواشینا یول آچان گتیریب چیخاران دؤیوشون و ثوباتسیزلیغین اوچ تمل سببی اولدوغونو سؤیله‌مکده‌دیر: ریقابت (competition)، گؤونسیزلیک (diffidence) و احتیشام (glory). اونا گؤره دموکراتیک حوکومت فورماسی طبیعی دورومون خوصوصیتی اولان و ثوباتسیزلیغا یول آچان بو اوچ دورومو اؤز ایچینده یئنی‌د‌ن یاراتماقدادیر. هابزا گؤره دموکراتیک حوکومت فورمالاریندا کئچیریلمه‌سی لازیم اولان توپلانتیلارا هر کس قاتیلابیلر و بو توپلانتیلاردا هر کسه اؤز آماچلارینی گئرچکلشدیره‌بیله‌جگی اومیدی وئریلیر. باشقا عیبارت‌له، طبیعی اورتامدا هر کسین صاحیب اولدوغو دورومو یاخشیلاشدیرما و اؤز حایاتینی قوروما ایستگی، هابزین سیاست فلسفه‌سی­نین تمل فرضی‌دیر. بونا گؤره دموکراتیک مجلیس‌لرده ائدیلن موباحیثه‌لرده هر کس اؤز منفعت‌لری دوغرولتوسوندا دانیشاجاغیندان طبیعی دورومدا وار اولان موناقیشه و ریقابت یئنی­دن باشلایاجاقدیر. بئلجه دموکراسی هر کسین هر کسه قارشی ساواشینا سبب اولان ریقابتی یوخ ائتمک یئرینه، یئنیدن اورتایا چیخارتاجاق و اینسان‌لار تکرار طبیعی وضعیتینه گئری دؤنه‌جک. هابزا گؤره دموکراسی باشلانغیجدا هر کسه چوخ جاذیبه‌لی و چکیجی گلمکده‌دیر. چونکو، بو سیستئمده هر کس باشقاسی طرفینده‌ن ایداره اولونماق یئرینه اؤز اؤزونو ایداره ائتمه حاققینا صاحیب اولماقدادیر. چوخ تأسوف کی، اؤز اؤزونو ایداره ائتمه آرزوسو، اینسانین طبیعی وضعیتینه دؤنوشونه سبب اولان هر کسین هر کسه قارشی ساواشینا یاردیم ائتمکد‌ن باشقا بیر شئی دئییل‌دیر. چونکو بئله بیر حوکومت فورماسیندا فردلر هر هانسی بیر قونودا قرار آلینیرکن هر بیری اؤزونون داها عاغیللی و داها معلوماتلی اولدوغونو گؤسترمک اوچون فورصت گؤزله‌یه‌جکدیر. بو دا اینسانلاری، ثوباتسیزلیغین تمل سبب‌لریندن بیری اولان شان-شؤهرت دوشکونلوگونه آپاراجاقدیر. دولاییسیلا دمکراسی اینسانلارین شؤهرت صاحیبی اولمالاری اوچون غورورلارینی آرتیرماقدان باشقا بیر شئی ائتمه­یه‌جک. دیگر طرفدن ریقابت و شان-شؤهرت دوشکونلوگو اینسانلار آراسینداکی اعتیمادسیزلیغی ده آرتیراجاقدیر. بو دا فردلرین اؤز گوونلیکرینی (تهلوکه‌سیزلیگینی) قوروماق اوچون یئنی‌د‌ن ساواش اورتامینا دؤنمه‌لری دئمکدیر. دولاییسیلا، هابز دموکراسینی، گوون نؤقطه‌سینده ده ثوباتی ساغلاماقدان محرومدور. هابز، مونارشی ایله دموکراسی آراسینداکی قارشیلاشدیرماسیلا دا دموکراسی‌نین نوقصان‌لارینی گؤسترمه‌یه چالیشیر. هابزا گؤره مونارشی‌ده، اؤز‌ل (شخصی) چیخار عومومی چیخار ایله عئینی‌دیر. ائله کی بیر شاهین زنگین‌لیگی، گوجو و شرفی وطنداش‌لارین زنگین‌لیگی، گوجو و شرفیندن قایناقلانیر. چونکو هر باخیمدان ضعیف وطنداش‌لارا صاحیب اولان بیر شاه نه زنگین، نه شرفلی نه ده گووه‌نلی اولابیلر. حالبوکی دموکراسی‌ده ایداره‌چی‌لرین چیخارلاری ایله توپلومون ریفاهی عئینی سوییه‌ده اولماز. چونکو فردی چیخارلار هرزامان اؤن پیلاندا (الویت‌ده)دیر. دموکراسی‌لرده خالقی تمثیل ائدن بیریسی عئینی زامان‌دا اؤز شخصیتینی ده تمثیل ائدیر. بو سببده‌ن عومومی چیخار ایله فردی چیخار‌لار ضید دوشدوگو زامان فردی چیخارلار داها اؤن پیلاندا توتولور. دیگر یاندان دموکراتیک مجلیس‌لرده هر آغیزدان بیر سس چیخدیغیندان قیسا مودتده قروپلار مئیدانا گلر و اؤلکه‌ده ایچ باریش تهلوکه‌یه گیره‌ر. هابزا گؤره مونارشی‌یه عطف ائدیلن ضعیفلیک‌لرین هامیسی دموکراسی‌ده داها چوخدور. مثلاً مونارشی‌ده هر هانسی بیر وطنداش، بیر نوکرین زنگین ائدیلمه‌سی اوغرونا، تک بیر آدامین (شاه) گوجویله، بوتون صاحیب اولدوقلاریندان محروم بوراخیلابیلر. آنجاق عئینی شئی دموکراسی‌لرده  چوخ داها یایقیندیر. نئجه بیر شاه نوکر طرفیندن یانلیش یولا سوروکله‌نه‌بیلرسه، مجلیس‌ده دئماقوقلارین (عوام‌فریب) پیس فیکیرلرینه و یانیلتمالارینا (یانلیش یؤنلندیرمه‌یه) آچیقدیر. نتیجه‌ده مجلیس عوضولری، بیر بیرلرینین نوکرلری حالینا گله‌رک، بیر بیرلرینین طمع و توتقولارینا سیرایلا خیدمت ائدرلر. بئله‌جه هابزا گؤره دموکراتیک حوکومت‌لر‌ده، روشوه، حاقسیز مولک صاحیب اولما، ایسراف و دؤولتی ضرره اوغراتما مونارشی‌یه گؤره داها چوخ اولاجاقدیر.

 

نتیجه

سیاسی تشکیلاتلارین واراولوش ند‌ن‌لرینین و ایلک وظیفه‌لرینین فردلرین گؤونلیگینی (تهلوکه‌سیزلیگینی) ساغلاماق اولدوغو قونوسونداکی ایصراریندان دولایی، هابزین حرکت نؤقطه‌سینین فرد اولدوغو آچیقدیر. دیگر طرفدن، طبیعی حوقوقدان قایناقلانان برابر طبیعی حاقلاری قبول ائتمه‌سی، ذهنی و اخلاقی اؤزه‌رک‌لیگی مودافیعه ائتمه‌گیله هابزین موعاصیر لیبرالیزمه بلدچیلیک و اؤندرلیک ائتدیگینی سؤیله‌یه‌بیله‌ریک. یئنه موقاویله‌چی عنعنه ایچریسینده یئر آلاراق موقاویله‌نی، هر هانسی بیر حوکومت فورماسینین مشروع‌لوغونون تمل شرطی اولاراق قبول ائتمه‌سی و موقاویله‌یه دایانان دؤولتین دموکراسی‌نی ایچردیگی سؤیله‌مه‌سیله ده هابز، دؤولتین ایلک مئیدانا گلمه فورماسینین دموکراتیک بیر تشکیلاتا صاحیب اولدوغونو آچیقجا ایفاده ائتمکده‌دیر. بونونلا بیرلیکده هابز، بیر طرفد‌ن اؤزیؤنه­تیم معناسیندا اؤزه‌رک‌لیگی قبول ائتمه‌مه‌سی؛ دیگر طرفد‌ن دموکراسی‌نین حاکیمیتی داوام ائتدیرمه و ثوباتی تأمین ائتمه نؤقطه‌سینده‌کی یئترسیزلیگیندن حرکتله دموکراتیک حوکومت فورماسینین، طبیعی دورومونون خصوصیتی اولان و هر کسین هر کسه قارشی ساواشینا یول آچان اوچ تمل عونصورو (ریقابت، گؤون‌سیزلیک و احتیشام) یئنی‌د‌ن اورتایا چیخاردیغینی سؤیله‌یه‌رک دموکراسی‌نین اویقولانابیلیرلیک (عملی اولونابیلرلیک) باخیمیندان اویغون بیر حوکومت فورماسی اولمادیغی نتیجه‌سینه چاتماقدادیر. آنجاق، هابزین  مونارشی‌نین یانیندا، آریستوکراسی و دموکراسینی ده مشروع حوکومت فورمالاری اولاراق قبول ائتمه‌سی، اونون موطلق مونارشی‌نین جیددی بیر مودافیعه‌چیسی اولاراق دَیرلندیریلمه‌سینین چوخ دا توتارلی اولمادیغینی گؤسترمکده‌دیر. گرچکده هابزین اساس آماجی، مرکزی اوتوریته‌نی بیر ایچ ساواشا مئیدان وئرمیه‌جک اؤلچوده موطلق بیر حاکیمیتله تجهیز ائتمکدیر. بونا گؤره هابزین نه دموکراسی‌یه  قارشی توتومو، نه ده مونارشی‌نی ترجیح ائتمه‌سی، اونون سیاست نظریه‌سینین منطیقی بیر نتیجه‌سی دئییل؛ عکسینه، دؤولتین واراولوش آماجینی گئرچکلشدیرمه‌ده کی اویغونلوقلاری باخیمیندان فردی بیر ترجیح اولاراق اورتایا چیخماقدادیر.

 

مقاله آشاغیداکی آدرسدن آلینمیشدیر:

Naci İspir (2007), Thomas Hobbes ve Demokrasi,  http://dusundurensozler.blogspot.sg/2007/08/felsefe-makaleleri.html. Ulaşım Tarihi 95.09.05.

مقاله

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *