پنجشنبه, اسفند ۱۰, ۱۴۰۲

امضا

سونای‌دا قاراچوخانین آواواسی

امضا
مجله فرهنگ جامعهمقاله

بیگ بنگِ حقایق از سیاه چاله زبان-فکر

شهرام زمانی

تبلور شاعرانگی رمان در یک کتاب تئوریک به تنهایی و حتی فارغ از محتوای آن گواه بر تسلط همه جانبه نویسنده بر تمام هنرهایی که یک اثر هنری را جاودانه می سازد، دارد و تمام این هنرها کمافالسابق در نهمین تئوری از کتیبه های شفاهی ناصر منظوری نیز گرد آمده است تا هر آنچه که یک کتاب تئوریک را خسته کننده می نماید و تنها دانشجویان را بر حسب وظیفه واز سر اجبار مجبور به خواندن آن می کند از کتاب اساطیر یونانی در سیاه چاله ی زبان-فکر رخت بربندد و همانند یک رمان شاهکار تا به سطر آخر مزمزه کنان یا بقول ما ترکها تامسینا تامسینا بخوانی و در هر حرف آن بارقه ای از انفجار بزرگ هویت خود را از سیاه چاله زبان-فکر که تا به امروز نه کسی را یارای شناسایی سیاه چاله بود و نه نور چشم دیدن بارقه ها و نه زبان گویای بیان بدیهیات که گهگاه توسط اندیشمندانی بصورت مبهم و ناقص بسان صدای گنگی از رعد و برق که نیمه های شب بین خواب و بیداری شنیده می شد را در نهمین تئوری از سلسله تئوری ها شاهدش باشی و بی-صبرانه منتظر دهمین بمانی!
تصور تجمع همه ی این هنرها در یک کتاب تئوریک تنها و تنها حین دیدن تحقق می یابد و بس!
ناصر منظوری در این اثر هنری تئوریک همانند کتاب های قبلی خود برای اینکه مجموعه (وضعیت– عمل- توجیه– نتیجه) را تکمیل نماید اول مفاهیم اولیه اسطوره، اسطوره های یونانی، زبان-فکر و سیاه چاله را توضیح می دهد سپس مضامین اصلی را طرح می نماید. در توضیح زبان-فکر به مراحل پیشا-معناشناختی و معناشناختی اشاره کرده و سه دسته نشانه را که شامل آیکون، ایندکس و سمبل می شود را معرفی می کند.
۱- در فصل اول فلسفه ی مفهومی “داش” (سنگ) در زبان-فکر را کاویده و تمل اسطوره ی سیزیف را عیان می نماید. در این فصل اصطلاحاتی که از بچگی بدون اینکه در معنایش غور کرده باشیم شنیده و بکار برده بودیم آشنایی زدایی شده و بازتعریف می شود. اصطلاحاتی چون: ۱. داش داشیماق، ۲. گؤیدن داش یاغماق، ۳. باشا داش دوشمک، ۴. باشا دوشمک، ۵. داش آغریسی، ۶. باش داشی، ۷. باش، داشا دَیمک، ۸. داش چاتلاماق.
در انتهای فصل این سوال مطرح می شود که چنین فلسفه مفهومی بار آمده در زبان ترکی چگونه سر از اساطیر یونانی درآورده است؟! که در طول کتاب با هنرنمایی و تسلط بیان ناپذیری بواسطه فصل هایی که با زیرکی و دقت پشت سر هم چیده شده اند جواب داده می شود بطوری که چنین بحث های جدید، عمیق و نابی ناخودآگاه از سوی خواننده واضح و مبرهن پنداشته شده و چاره ای جز قبول باقی نمی ماند و کار بجایی می رسد که به خود برای چنین سرسری گذشتن از کنار این مفاهیم تاکنون می خندد.
در فصل دوم بازی های ایسثمی (ایسمی) بیان می گردند. ابتدا تمرکز بر روی زمانِ آسودگی و فراغت از کار در مقطعی از سال، یعنی “پاییز” و رابطه ی آن با “ماه” و “بازی” استکه مفاهیم آی، آیین، آیین-شایین، آیین-اویون، آیین شایین و پائیز/پاییز و رابطه بین اینها توضیح داده می شود.
فصل سوم به یکی از شناخته شده ترین خدایان یونانی یعنی آپولون می پردازد که در زبان لاتین به فوئبوس نیز مشهور است.
بحث در مورد آپولو در دو قسمت ارایه می گردد که قسمت اول آن به ساختار مفهومی شخصیت این اسطوره می پردازد که در همین فصل است و قسمت دوم بنا به مقتضیاتی که اشاره گردید، در فصل دهم می آید که نام این اسطوره تحلیل و بررسی می شود.
وجوه شخصیتی آپولون یعنی هم زمان اسلحه و آلت موسیقی بدست بودنش در زبان-فکر پیگیری می شود که در این راستا اصطلاحات اوخ، اوخلان، اوخماق، اوخوماق، توخداماق، اوخشاما و اوخشاتما تحلیل مفهومی می گردند. بررسی توانایی ها و ویژگی های گوناگون آپولو از جمله دارای تیر و کمان بودن، تیراندازی به دوردست ها، قدرت آواز، قدرت قرائت، قدرت سرایت دادن طاعون، توان شفادهی، قدرت پیش گویی، قدرت مشابهت سازی و قدرت مویه کردن بر مرده، همچنین از یک ریشه و منشأ بودن تمام این مفاهیم متفاوت یونانی، در زبان ترکی، در بستر زبان-فکر ترکی تحلیل می گردد.
فصل چهارم به پسر خورشید یعنی فائتون، پسر خورشید می پردازد. پس از بیان سرگذشت فائتون توجه خواننده به فعل های مفهوم «دوست داشتن» در ترکی یعنی ایسته مک و سؤیمک و همچنین به سؤیود (درخت بید- مظهر ابراز عشق) و سویود (خنک کن!) جلب می شود. در آخر بحث نیز به درشکه و کالسکه اشاره می-شود که در ترکی فایتون (برگرفته از فائتون) می گویند.
در آخر فصل فلسفه وجودی کتاب یعنی چگونگی سردرآوردن چنین مفاهیم انباشت شده در زبان-فکر ترکی، از اساطیر یونانی بار دیگر همانند تمام فصول طرح می گردد!
در مورد بقیه فصول اشاره ی گذرایی به مفاهیم طرح شده خواهیم داشت و مبسوط مسائل را به خواندن کتاب توسط خود خواننده واگذار خواهیم کرد.
مفاهیم تراژدی، نوستالژی و هِستیا و بوزلاماق (گریستنِ سوزناک و ترحم انگیز شتر ماده در مرگ بچه اش) در فصل پنجم مورد کنکاش قرار می گیرند.
فصل ششم در پی این است که با تحلیل مجموعه واژگانی از درون زبان-فکر به تفکر اسطوره ای آذربایجان درباره ی زمین، آسمان، پیدایش انسان و … دست یابد. در این خصوص، واژگان گؤی، یئر، یئل، توز، تور، تورپاق و توپراق تحلیل می گردند. در ادامه ماجرای دو گاو در فولکلور آذربایجان باز می شود و دلیل اساطیری اینکه گفته می شود زمین بر روی شاخ یک گاو قرار دارد و هرگاه یک موی آن گاو بلرزد زمین دچار زلزله می شود، وضوح می یابد. مفهوم اساطیری آلما نیز یکی از بحث های مهم و جذاب است. در این رابطه پنج عنصر مشترک در اسطوره ی سیب زرین (فیزیل آلما): ۱. آلما، ۲. قیز، ۳. قیزیل، ۴. قیرغین، ۵. گؤزللیک/سئوگی مطرح می گردند.
سرمنشأ مهم ترین ویژگی انسان و حیات اجتماعی او یعنی اسکان موضوع فصل هفتم است کهتوجیهش در اساطیر یونان در وجودپرومِته ئوس متبلور شده است. اوتو (خورشید)، اوت (آتش)، اوت (گیاه) و اوتورماق (نشستن) واژگان مرتبط با این موضوع هستند.
قره و آق (قارا و آغ) دو مفهوم مطرح شده در فصل هشتم می باشند که با آوردن فاکت هایی از شرقی ترین سرزمین ها (ژاپن و چین) تا شمال غربی ترین قسمت اروپا یعنی ایرلند و اسپانیا و نیز فراتر از آن ها یعنی قاره ی آمریکا به بسط این مفاهیم می پردازد. در ادامه، واژگان ترکیبی از این دو مفهوم در آذربایجان توضیح داده می شوند از جمله قره لوک، قره قویونلو، قره تَوَره، قره زیارات، قره دنیز، قره چوخا، قره سیّد، قره قوش، قره یاز، قره آغاج، قره مال، قره قانقال، قره مجموعه، آغ یئل و آغ روس (روسیه سفید).
تحلیل این مفاهیم در فصل نهم با عنوان «بررسی مفهومی و بررسی یوزماریشی «قره» و «آق»» ادامه می یابد. تطبیق الفبای ابجد با الفبای یونانی تکیه گاه بررسی یوزماریشی است.
فصل دهم با بیان چگونگی تبدیل «قرا» به «پرو» و با بازگشت به بحث ناتمام آپولون و پرومِته ئوس به پایان می رسد و فلسفه وجودی کتاب با جواب گرفتنِ سوالاتی که در اواخر فصول مطرح می شدند، نمایان می شود.
در آخر کتاب همانطوری که خود نیز اشاره کرده است به این نکته دست می یابیم که، اسطوره های محض، ریشه در حیات طبیعی انسان ها دارند و این ریشه ها در زبان-فکر قابل پیگیری هستند اما زبان های کریولی شده و دیوانی آن ها را به گونه ای نشان می دهند که گویی انسان هایی از سر بیکاری داستان پردازی کرده و انسان های بیکارتر از آن ها نیز نشسته و آن ها را باور کرده اند. فاجعه آنجاست که از این داستان پردازی ها استفاده های برتری جویانه نیز کرده اند.
کتاب «اسطوره های یونانی در سیاه چاله ی زبان-فکر» برخلاف زبان شناسی های متداول نشان می دهد که زبان ترکی درخود کدگذاری هایی دارد که عملا مشتِ چنین تاریخ پردازی ها را باز می کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *