پنجشنبه, اسفند ۱۰, ۱۴۰۲
اؤیکوامضا درگیسی

رویالاردان قوپاریش

رویالاردان قوپاریش

 دکتر حسین فیض الهی وحید

سولماز، قان تر ایچینده مانتوایله مقنعه سین حیرصله چیغاریب، کتابلارین اوستونه آتاراق دئییر:

  • ایستی بیر یاندان، توسدو بیر یاندان! بیری یاندیردی، بیر بوغدو! خراب قالاسان هی! جهنمین آدین قویوبلار تهران.

آیسان گولوم سییرک دئییر:

  • دئمه دیم بوگون گئتمه، ایکی آیاغینی بیر باشماغا گیردین دئدین گرگ بو گونو ارشادا گئدم، گئتدین؟! تالواسادان دوشدون؟! نه اولدو، اسکی حمامدی، اسکی تاس ؟!

سولماز ، درین نفس چکه – چکه الیله اوزونو یئللیر:

  • آقا لارین های – بودوروقلاری یئر – گؤیو گؤتوروب دئییرلر بیز اونلاردان دئییلیک! دئدیم داشیدی آتاق!  به یه کتابا اجازه وئردیلر.
  • دالیدان آتیلان داش توپوقا دَیَر، هاموسی بیر بِزین قیراغیدیلار، هله نه دئدیلر؟!
  • قیفیل چیلار، آرشین – آرشین، آچارچیلار، قاریش – قاریش! دوققوز یوز صفحه لیک کتابی اونلار یوز، بونلار یوز اللی صفحه ائله دیلر: اللرینه قیچی- چسبی آلیبلار سئودیکلری یئرلری کسیلر، بیچیرلر، یاپیشدیرلار! یازیچیلارلا- شاعرلر اؤزلری حیران قالیب  لار اؤز اثرلرینه، چوخو اؤز کتاب لارین تانیمیر. بونلار دئییرلر« بو کتاب منیم دئییل! » اونلار دئییرلر «بو کتاب سنین دی!» ایکی طرفده بوینوز چیخاردیبلار!!

ائلناز اوخودوغو شاهنامه کتابیندان باش قالدیریب بیر نوع طعنیله دئییر:

  • پس سنده بللی دیر همیشه کی کیمین قبول ائتمه دین، اولمایا ائتدین؟!

سولماز ترسه – ترسه اونا باخاراق آشپزخانایا گئدیر. قاب – قاشیق سسی آشپزخانادان قالخیر.

آیسان، آینا قاباغیندا ائلنازا آینادان باخا- باخا دئییر:

  • خانیم «گُرد آفرید!» ، سولماز بو شاهنامه ده کی سهراب دئییل الیندن قورتولاسان ها! بو سنی بیر قاشیق سودا بوغار !  سنینده جوابینی وئرمدیکجه اوجون آلیب اوجوزلوغا گئتمه؛ بیرآز، آز گوشه- کنایه گل! سنین باشین اؤز ایشینده اولسون، قوی گؤراق اوقدر اؤلدورم – بولدورم لرین صاباح هارا چاتاجاق. گؤراق مریمین «ایلیاد – اودیسه» سینین ،یا  فرحنازین «مهابهاراتا» سینین توپوقونا  چاتاجاق یا یوخ؟!

ائلناز، الینی شاهنامه اوستونه دؤیه – دؤیه دئییر:

  • سن هارداسان بالا ! بو شاهنامه نین اؤز آغیرلیغی قدر فیش ییغمیشام، صاباح دانشگاهی گلین خونچاسی کیمی باشیما آلاجاغام، کنفرانسیم توپ کیمی سسلّنّجک، قوی صاباح اولسون ، ایندیدن دقیقه لری- ثانیه لری ساییرام، دئییرم :«آچیل گونش، آچیل گونش / سن بختیمه ساچیل گونش» بقول فردوسی :

چو فردا برآید بلند آفتاب / من و گرز و میدان افراسیاب !

-یاخشی- یاخشی! سن هله سهرابین الیندن قوتول، افراسیاب پئشکش!یئریمه میش یوگورمه! کنفرانس لار هله مهابهاراتانین کؤلگه سینده دیلر!

سولماز ،ایکی یومورتالیق قیقاناقی تاوادا گتیریب، بالاجا سفره نی آچیب، تاوانی چؤرک لر اوستونه قویاراق دئییر «بویورون!». قیزلاردان بیرسس چیخمیر. آیسان باشیله تشکر ائدیر . ائلنازدا  باشینی یوخاری آتیر یانی یئمیرم.سولماز ایلک تیکه نی گؤتوروب آغرینا قویور. هله یاخشی چینمه میش ائلناز دئییر:

  • منیمده عمیم زندانا دوشموشدو، یازیغین دیرناقلارین چکیب بعضی لرینده چکیشله ازمیشدیلر، حتی نئچه سینده ، سیندیرمیشدیلار کی سونرا آللاه گؤرستمه سین اَیری- بوروق بیتمیشدیلر! یازیق – بناوا، چوخ –چوخ آغیر شکنجه لر اولموشدو! کنده، اوشاقلیقدا کُرسی باشیندا هردم اوگونلردن خاطره لر تعریف لردی. اون ایل زندان چکمیشدی. باشینا لاپ شام مصیبتی گتیرمیشدیلر. یولداش لارینین چوخونو اعدام ائتمیشدیلر ،بونودا اؤلدورجاقیدیلر بیرآز ساوادسیزلیغی جانینی قورتارمیشدی. محکمه  هله تخفیف وئره – وئره اون ایل حبس چکدی. یازیق ایندیده او شکنجه لردن قول – قیچ آغری لاری چکر. کنده زمیده چوخ ایشلییه بیلمزدی. ایندی یورقان – دوشگه دوشوبدور اَلی قولاغیندادی بوگون- صاباحا شاید اؤله! قیزل قلعه اونو ایاقدان سالمیشدی. بیر یییرردی، بیر ایچردی، بیر قیزیل قلعه دن دیییردی، دئمه به  زندان  دئییلمیش ، سلاخ خانایمیش !

قیزیل قلعه آدینی ائشتیدیکده سولماز بیر سؤز دئمه دن سفره نی آچدیغی کیمی ییغیب، تاوانی دیک گؤتوروب آشپزخانایا گئدیر. آیسان ترسه – ترسه ائلنازا باخیر. او، اوتاندیغیندان آیسانلا گؤز – گؤزه گلمیر.

  • باری! بارا قویاندا سفره باشیندا قویما، بوغازین بیچیب دینجله دین؟!
  • بو دفعه واللاه لاپ آغزیمیدان قاچدی، بیرده بونون دده سینین خاطره لرین کیم اوخویوب، کیم بیلر؟! یالنیز بیلیریک  کی یئتدی ایل شاه زندان لاریندا مخصوصاً قزیل قلعه ده قالیبدی. هر زمان دئدیک وئر خاطره لرین اوخویاق دئدی قوی چاپ اولسون هره زه بیرین وئره جاغام، ایندی گؤزله گؤزون وار اولسون، ائششگیم اؤلمه یونجا بیتینجه، یونجا سارالما توربا تیکینجه. دوه اینه دن گئچنده دده سینین خاطره لریده ممیزیدن  سانسوردان گئچیب کتاب اولار. بقول اؤزو، قیفیل چیلار گئدیب، آچارچیلار گلیب اما ارشاد قاپیسی کهنه قاپی، کهنه دابان، فیرلان ها فیرلان! بیرده هله …

سولماز الینده بیر بارداق ایستی چای ایچری گیریر و ائلناز سؤزون تئزکسیر. سولماز چایی میزین اوستونه قویا – قویا دئییر:

  • آتامین خاطره لرین بو گوندن اوخویا بیلرسینیز. دده قورقود کتابیندا بیر هفته لیک امانت آلدیم، اوخویان، اوخوسون. بیرده فرحنازی دوستلاریله گؤردوم، آییق اول! صاباح کنفرانسیدا اوستونه کومه کشلیق اولاجاق، گؤزله اوردادا بیله – بیلمه یه  بارا  قویما، برک گیر بازاری اولاجاقدی ها!
  • قورخما ! ائله فولام کی قاباغیمدا فردوسی اؤزوده دایانا بیلمز. گلجک لری وارسا، گؤره جک لریده وار! به قول فردوسی: چنانش بکوبم به گرز گران / که یک سر روند تا به مازندران!

آیسان ایستیر هاوانی بیر آز یوموشاتسین. سولمازین ایستی چایینا باخاراق شیرین گولوشله دئییر:

  • تهراندا دئییرلر تورک لری هاردان تانیراق؟ جهنمده ایستی چای ایچمه لریندن!

سولماز سانکی ائشتیمه ییب ال آتیر مانتوسویله مقنعه سین گؤتوروب، چایی ایستی – ایستی ایچیب ، اتاقدان چیخیر. آیسان دالینجا دوروب سسله ییر:

  • آیاق ساخلا منده گلدیم! بو داریخما منی ده اؤلدوردو. دایان پارکا گئدّک!

قاپینین ایشکیللنمه سسی قولاغا چاتیر. آیسان تر – تله سیک گئییمین گئییب اؤزونو قاپیدان ائشیگه آتیر.

ائلناز بیرآز تومدوقدان سونرا اؤزونه گلیب دوروب آشپزخانایا گئدیب بیر ایستیکان ایستی چای گتیریب قویور میز اوستونه. چایین ایستی بوخاری بورولا- بورولا گؤیه قالخیر. صندلینی قاباغا  چکیب ایستیر شاهنامه کتابین آچسین، بیردن گؤزو «زندان خاطره لر» کتابیله دده قورقود کتابینا دوشور. بیر آز دایانیب فیکره گئدیر، ایکی اورکلی قالیر و بیر داها دا کتابلارا باخدیقدان سونرا شاهنامه نی آچیر. رستمین آغ دئوله ساواشی شانس اثری گلیر. بیر نئچه بیت اوخویور. یازیلیب دیر: ایرانلی لار، مازندران اؤلگه سینین جنت کیمی گؤزل بیر یئر اولدوغون ائشیتدیکده، بیردن – بیره آرادا هئچ بیر دشمن لیک اولمادان اونلارین اؤلگه لرینه باسغین ائدیب، آروادلی – اوشاقلی، بؤیوکلو – کیچیک لی هر کیم وارسا  قیلینجیدان گئچیریب، شهری غارت ائدیب، اودلاییرلار:

بشد تا درِ شهر مازندران / ببارید شمشیر و گرز گران

زن و کودک و مرد با دستوار/ نیافت از سر تیغ او زینهار

همی کرد غارت، همی سوخت شهر/ بپالود برجای تریاک، زهر

ز شمشیر تیز آتش افروختند/همه شهر یکسر همی سوختند

چو یک هفته بگذشت ایرانیان/ ز غارت گشادند یکسر میان

ائلناز، ائله شهرین اودا چکمه سیندن، و او جنت شهرین جهنم دؤنمه سیندن شوکه اولور کی هئچ بیر فیکر ائتمه دن ایستی چایی بیردن گؤتوروب سوکیمی باشینا چکیر. داغ چای اونون دیل دوداغین، قارین- باغیرساغین ائله یاندیریرکی دیک داشلانیب یاریم متر گؤیه آتیلیب – دوشور، سونرا ، ائوین ایچینده باشلیر ناققیشلی گئتماغا. شاید سولماز گؤرسیدی، طعنیله دئییردی« ایندی باشلادون تهران لیلارین دئدیکلری تورک اولماغا ! ایستی هاوادا ایستی داغ چای ایشماقا »

بیر ربع  سونرا سانکی بوتون بدنی، ایستی  و دار کوره دن، یا یاندیریجی سولو بیر تونل دن  گئچیب ،آغزی باشلیرسویوماغا. دیل – دوداقین ائلناز یاواش – یاواش یوخلادیقدان سونرا گلیب  اوتورور  میز  باشیندا آمما بو دفعه آز  قالیر شاهنامه نین صفحه لرین ماشا ایله دؤندرسین! همان قسمتی بیرده اوخویو، و سونرا  بیر آز ذوقه گلیب باشلاییر همان بیت لری آنادیلینه ترجمه ائتمگه. گئت – گئده ترجمه لر روانلاشیر و  او، یانمیش دیل- آغیزیلا اوخویور:

گلیب چاتدی مازندران شهرینه / ال آتدی آغیر گُرزه، شمشیرینه

نه آرواد – اوشاق، نه قوجا، نه جوان/ تاپا بیلمدی قان قیلیجدان امان

قالاندی اودا، غارت اولدو شَهَر / قیلیجلاردان اود یاغدی، بیرده زهر

قیلیج لاردان اود دوشدو یاندی شَهَر / کیمه چاتدیلار، باسدیلار، کسدیلر

بیر هفته بئله گئچدی ایرن لیلار / قیریب تؤکدولر، چالدیلار، هر نه وار

ائلناز بیر آز دایانیب فکره جومور، سونرا الینی یانمیش دیل – دوداغینا چکیب یاواش – یاواش یئنه شعرلری تکرارلاییر:

نه آرواد – اوشاق، نه قوجا، نه جوان / تاپا بیلمدی قان قیلیجدان امان

قیلیج لاردان اود دوشدو یاندی شَهَر / کیمه چاتدیلار، باسدیلار، کسدیلر

گئت – گئده ، عمیسی گؤزونون اؤنونده جانلانیر:

«شاه اوردوسو الینه گلنی قیردی، چالدی، چاپدی، تالادی، کیمه لری گناهسیز – گناهسیز، فرقه چی دیر دییه گوللله دیلر. قان تؤکدولر قان اولسون، قان اوددوردولار قان ایچنلر تبریزه، قان آغلادی قاری – قوجالار، کؤربه – اوشاقلار! ائولر تالاندی ائولر اولسون! اؤلدوردولر دئدیلر بونلار قَتَله دیلر یانی قتل اولونمالیدیلر»

ائلناز شاهنامه نی باغلاییب، دده قورقودلا  زندان خاطره لری کتابلارین گؤتورور و دده قورقودو وراقلاماغا باشلاییر. یاواش – یاواش کتابین دستان لارینی اوخوماغا ماراقلانیر. باشلیر اوخودوقجا – اوخویور، فیکره جومدوقجا جومور. بیردن باش قالدیریب قاش قارالدیغین گؤرور. دورور بیر آز اَت گتیریب باشلیر دوغراماغا ، سونرا اَت ماشینین گتیریب دوغرانمیش اَت لری ماشینا چکیر. اَتلر دالبادال ماشینین گؤزلریندن رشته لر کیمی آشاغیدا کی کاسایا تؤکولور.ائلناز اَت لری گؤتوروب آشپزخانادا گاز اوستونده قووورماغا باشلاییر. اَت لری قوووردوقدان سونرا بیر آز سوغان، یئرآلما، بامادور اونلارا قاتیب قویور پیشماقدا اولسونلار. او، بیر ایستی چایلا، یئرینه دؤندوکده شاهنامه نی یئنه ده گؤزدن گئچیریر. یاواش – یاواش فکره دالیر: «بونلار دئولرله ساواشیردیلار یا قاری – قوجا، کؤرپه اوشاق لارلا ؟! دئولرین کؤهول لرین اودا چکیب تالیردیلار، یوخسا انسانلارین شَهَرلرین؟! بونلار کیمی آللادیرلار؟!»

عمیسی یورقان- دؤشکده تب ایچینده سانکی اود توتوب اودلانیر: «ناموس بیلمه دی ناموسوزلار، شاه – شاه دییه ، جاوید شاه دییه الی سیلاحلی دامدان- دوواردان ائولره گئجه لر تپیلدیلر ، سحری کئفلی – کئفلی ائولردن آشا – آشا چیخدیلار. نئچه – قیزگلین لر اونلاردان سونرا اؤزلرین اؤلدوردولر! بیز ارک قالاسیندا ایدیک، ارکی دؤره له دیلر، چوخ آتیشدیق، کمکچی یوخودو تک قالدیق، آخیرده علی سماورچیله بیرلیکده بیر تّهّر شَهَردن چیخدیق، اؤلن لرین جنازه لرین فایتونلارین، داشقالارین دالینا باغلایب شهری گزدیردیلر…»

ائلنازین آنلیندان تر آخیر. چایا ال آتیر  گؤرور بوم – بوز اولوب. آشپزخانایا گئدیب سویوموش چایی بوشالدیب، ایستی چایی تؤکور، چرخ لنمیش اَت لری قاریشدیریب گلیر زندان خاطره لری کتابینی اَلَه آلیر.

زندان خاطره لر کتابین آچارکن گؤزو ایلک صفحه لرده راوینین بیر رویاسینین روایتینه دوشور. ائلناز صفحه نی دؤندرمک ایستیر آمما ائله بیل بیر قدرت اونو بو رویانین اوخوماسینا طرف چکیر. بیر آز ایکی اورکلی قالدیقدان سونرا چایی یاریسینا قدر ایچیب ، ایلک رویانی اوخوماغا باشلیر:

«سس سیزلیک هر یئری توتوب، هامی بیر – بیرینین اؤزونه باخیر. هیچ کیمدن سس چیخمیر، فرشته دئییر:

  • اوچونجو دفعه نی دئییرم، اگر بو دفعه ده کؤنوللو اولماسا مجبورام قرعه کشلیق ائلییم، بونودا بیلین بونئچه گون ایچینده هامونوز مجبورسونوز بو «زر عالمین» (روح دنیاسین) ترک ائدیب گئده سینیز. ایندی ایستر بیرینیز روس قیلیغیندا، یا فارس قیلیغیندا، ایستر تورک، ایستر تاجیک، گرجی یا ارمنی …، بوگون بیر عده «یئر»کُرّه سینه، صاباح بیرعده سیزه بیلنمیین یئرلره. چوخ یاخشی، ایندی بیر دفعه ده آختاردیغیمیز کؤنوللونون اؤزل لیک لرین یئنه ده ساییرام، هر کیم ایسته سه بو صفت لره صاحب اولسون اَلین قووزاسین. بو صفت لر حقدن عطا اولوناجاقدیر: ایگیت، قورخماز، ساواشچی، آت مینیجی، اوخ آتیجی !»

هامی بیر – بیر ینین اؤزونه باخیر، هیچ کیم، روح عالمین ترک ائتمک ایسته میر، فرشته آدلاری قرعه چرخینه تؤکجک چرخ فیرلانیر و منیم آدیم چرخین بیر گؤزوندن اوزون رشته کیمین سالانیب «یئره» دوشور. بیردن آیاغیمین آلتی بو شالیب بولوت لاردان «یئره»  طرف گؤیدن – گله- گله فرشته نین سسین ائشیدیرم: «تورک گئتدی!»

عشق بر کشتن عشاق تفال می کرد / اولین قرعه که زد بر من بد نام افتاد»

ائلناز، اَت ماشینین گؤتوروب گؤزلرینده قالان خیردا اَتلری آریدیب یوماق ایچین آشپزخانایا آپاریب باشلیر جوجه گؤزلرین یوماغا. سونرا باشقا قسمت لرین یودوقدان سونرا سویا چکیب گلجک زمانلاردا ایشلتمک ایچین قویور قوروسون! قاشیقینان بیر آز اَت لری تاوادا قاریشدیردیقدان سونرا بیر باراداق ایستی چایلا دؤنور زندان خاطره لری کتابینین صفحه سین دؤندریر.

بیرینجی رویانین آردینجا، راوی ایکیینجی رویاسین روایت ائدیر. ائلناز ایستیرکتابین متنینه گئتسین  آمما سانکی بیر گوج اونا مانع اولور. بیر آز چکیش – بکیش دن سونرا ایکینجی رویانی اوخوماغا باشلاییر:

«طبیل لرله ناغارالارلا شیپورلار گور سس لرله چالینماقدادیر. ساواشچیلارلا ایگیت ارن لرین نعره لری گؤیه یوکسلیب دیر. چاووش لارلا جارچیلار آت لارینی قمچی لرکن توز – دومان آراسیندا دؤرد نالا آت چاپا – چاپا اعلان ائدیرلر: «صف لر دوزلسین! ایگیت لر حاضیرلشسین! خاقان گلیر، خاقان گلیر…». اسلحه خانا قراولونا تکراراً دئییرم: «مگر ائشیتمیرسن جارچیلار نه جارلیرلار، اوغوزخاقان گلیر، بوگؤن عدالت اوردوسونون ظلمه قارشی دنیانین دؤرد بیر یانینا آخینی وار، او سسی لری، ائشیده – ائشیده یئنه منیم میزراغیمی (نیزه می ) وئرمیرسن؟! باخ! ایلخچی آتی، زره چی، زره هی، قیلینجی چی، قیلینجی، اوخ – کمانچی، اوخ کمانی ، سنده میرزاغیمی وئرمیرسن، مگر بو گون او دئییلن «اولوغ گون» (بؤیوک گون) دئییل؟!

یانیقلی – یانیقلی اؤزومه باخاراق دئییر: «بیلِرم، اونا گؤره ده سنه اورّگیم یانیر، اما نئجه ائلییم سنین آدین نیزه آلان لاردفترینده یوخدور. ایندی هله ده گئج اولماییب، تئز گئت یوزباشی یانینا بلکه او سنه بیر چاره قیلا، حتماً او علتین بولور!»

یوزباشی یانینا گئدیب اونون بویوروقیله « گلجک لر اوردوسونون» صفی نین اّن سونوندا دایانیرام! نئجه لحظه دن سونرا توز – دومان لار  گؤیه قالخیب اوغوزخاقان آلپاقوردلارلا(گاردیلاریله) بیرلیکده گؤرونور. «یاشاسین اوغوزخان» سسی عالمی تیتردیر. اوغوزخان دنیز کیمی شَپَه لنن اوردونون اؤنونده دایانیب کسکین سسله سؤزه باشلاییر: «عدالت سیزلیک یئر اوزونه کؤچوب، قارا ظلمت قانات لارین بشریت اوستونه آچیب ،اوناگؤره گؤی تانریدان اؤز اوردوسونا بوروق گلیب. دنیا عدالت اوردوسو هر ائل – اوبادان بیر بایراق آلتیندا توپلانیب، اؤز گؤرولرینه اودا قلانیب، ایندی قره خان، قوزییه، قیزیل خان، گونئی یه، گؤی خان، گون دوغانا، آق خان گون باتانا، آخین ائدجک لر. گؤی تانری گؤیلردن سیزه باخیر هایدی ای گؤی تانری اوردولاری ترپنین، هایدی ایگیت لر، هایدی آلپ ارن لر، آخین… آخین … آخین!

بیردندن طبیل، شیپور سس لری  گؤیه  یوکسلیب ، مین لر پرچم هاوادا اویناییب، یوزلرمین آتلی یئریندن قوپوب دؤرد بیریاندان دؤرد یانا چاپیرلار. اولوغ گون ایمیش دئمک بوگون ، بیرمدتدن سونرا یالنیز چؤل اورتاسیندا گلجک اوردولاری قالیر. بعضی لری باشدان ایاغا دمیر گئیینیب ، رزه لی آتلار اوسته دایانیب، بعضی لری منیم کیمی سلاح سیز، پیادا دیرلار! بؤیوک شامان بؤیوک طبیل بوینوندان آسیلی اوغوزخاقانین یانیندا دوروب هر بیر یانی قارتال کیمی گؤزلریله نظارت ائتمه ده دیر. عدالت اوردوسو افقده گؤرونمز اولدوقدا اوغوزخان اوزدؤندریر بیزلره دئییر: «اونلار گئتدیلر، ایندی سیزلرده گئده جک سینیز. اونلار منیم بویوروقوم آلتیندا، سیزلر اؤز اختیارینیزدا. اونلار ائتدیک لری ایش لرین منه و سیزلر ائتدیک لرینیزی آناوطنه بیلدیرجک سینیز. سیز گؤی تانرینین اَن سئودیگی آلپ ارلری سینیز. گؤرَوینیز یئکه -کیچیکده اولسا بوگؤرو کوتسال دیر. گؤی تانریدان الهام آلان   بؤیوک شامان   ایندی  سیزین   گئده جک      یئرلرینیزی اعلام ائده جک، ترپه نین! سیزده  هایدی ایش باشینا. ترپه نیش باشلاسین  کی گلجک اوردوسونا، گلجک گرگ دیر!!

شامان بیر آددیم اؤنه گئچیب  اوجا سلسله سسله ییر:

  • آتیلا، اورپایا گئتملی، هایدی سن اورپایا!

باشدان آیاغا دمیر پولادلار ایچینده غرق اولموش، دمیر زره لی آغ آتلی بیر سوار اوزاقدان دؤرد نالا چاپا-چاپا گلیب شامانین گوللو – چیچک لی طبیلینین یانیندان گئچنده اونون ایچینه چکیلیب بیر لحظه ده یوخ اولور!

هر کیمین آدی سسلنیر او بیر آندا طبیلین ایچینه چکیلیب گؤزدن ایتیر. شامان دالبادل آدلاری سسلیر:

  • بومین خان، ایستمی خان، چینه، ساتوق بغراخان، تورکستانا، آلپ ارتونقا، تورانا، عباس میرزا ایرانا، بابورخان، هندوستانا، توقتامیش خان روسیایا، فاتح آنا دولویه، بایبرس، مصره، شامیل داغستانا، بابک، آذربایجانا…

بیر ساعت سونرا  توز- دومان لار  یاتدیقدا او بؤیوک اوردان چؤلده یالنیز من قالمیشام بیرده شامان!  شامان باشدان – آیاغا منی سئیر ائتدیکدن سونرا دئییر:

  • گل یاخینا !

گئدیرم، جوری بارماق بویوندا بیر قلم اَلیمه وئریب دئییر:

  • دمیر پالتارلیلار، زره آتلیلار، قیلیج قوشان لار، اوخ آتان لار، آت چاپان لار گئتدیلر. آل بودا سنین سیلاحین، بوننان اؤز آنادیلینی قورو. ایندی سنده گئت آذربایجانا !!

جوری بارماق بویدا قلمه باخیب آغزیمی آچیرام تا دئیم بودا سیلاح دی وئردین الیمه؟! نئچه مِتیرلیک نیزه نی آلیب، بارماق بویدا قلم قویورسان اووجوما؟! ساواشا گؤندریرسن یا اسیر چیلیگه؟! سؤز آغزیمدان چیخمامیش شامانین طبیلی ایچینه چکیلیرم. طبیلین ایچی قاپ قارانلیقدیر. سونسوز بیر تونل دیر، اوزونلوغو ابدیت بویونجا، تونلده بیر باشا دایانمادان زویورم. قرن لر اَری- بوروق یوللاردان گئچیب، بیردن تبریزده یئره دوشنده ایکی اَل گؤیده منی توتور، بیر اَلیله ساخلاییب او بیری اَلیله یانیم اوستوندن بیر شاپالاق چکیر! اینقه- اینقه سسیم توپ سسی کیمی گؤیه قالخیر! ماما سئوینجک دئییر: «موشتولوقلاری بورج اولسون اوغلاندی! دکتر باخ-باخ! اوغلاندی! »

دکتر دئییر: «عمل اتاغینین راپورون یازین گتیرین امضا لیییم.»

زمان، مکان، دیلی اؤزوم سئچمه دن بیردن اولورام « آذربایجانلی تورک!» هاردا؟ او یئرده کی آذربایجان تورکجه سینده یازیب – اوخوماق یاساق دیر. بیرینی دمیر پولاد گئیدیریب زره لی، آغ مراد آتینا میندیریب اورپایا گؤندریرلر، بیرینی ده بیر جوری بارماق بویوندا قلم له لوت – پوت آذربایجانا!

ایل لر سونرا اوغوزخانین دئدیک لری یادیما دوشور. قالماقللی باشیمیزین ماجرالارین، ایل لر بویو چالیشیب، باغشاه لار، قیزیل قلعه لر، قصرلرده چکدیگیمیز اسارت لری بیر دفتره یازیب دفتری باغلادیقدا اوستونده یازیرام «آذربایجان توپراقینا راپورت یا زندان خاطره لری»!!(گزارش به خاک آذربایجان یا خاطرات زندان)

آشپزخانادان یانیق اَت قوخوسو گلیر. دئمک چرخ لنمیش چیی اَت لر هم پیشیب، هم دییه سن یانیب!! ائلناز تر-تله سیک اؤزونو آشپزخانایا سالیب اَتی قاریشدیرر ،آلتین گئچیردیر. سونرا بیر ایستیکان ایستی چای بوشالدیب گتیریر میز اوستونه قویور. بیر آز اوتوردوقدان سونرا اَل آتیب دده قورقود کتابین گؤتوروب اوخودوقجا اوخویور. اونو یئره قویماق زندان خاطره لر کتابین آچیر. ایلک فصلین آدی «چایینی ایچ، سویودو» دور! بازجو، راویه چوخلو توهین – تحقیر لر ائدیب آتا – آناسینا، باجی – قارداش لارینا یامان- یووز دئییب چوخلو کتک لر ووروب آغیز- بورنونون قانین بیر – بیرینه قایتب اوستو- باشینی تیلیت قان ائتدیکدن سونرا اونا بیر چای سفارش وئریر. راوی چایی ایچمیر، چای قالیر سویویور. بازجو تحکم له دئیییر: «چایینی ایچ، سویودو»! او، آخیتدیغی قان لارین فیکرینده یوخ بلکه ایستی چایین سویوماقینین فیکرینده دیر. ائلناز اوخودوقجا اوخویور تا گؤزلری یومولور، چای قالیر سویویور و بوم- بوز اولور!

آیسان لا سولماز نه زمان گلیب، نه زمان شام لارین یییب، یاتیب دورمالاریندان ائلنازین هئچ بیر خبری اولمور. قیزلارین اورکلری قیمامیش اونو یوخودان اویاتسین لار ، او بیری اتاقا سس سیزجه گئدیب یاتیب سحر ارکندن دوروب اتاقا گلیب دئییرلر:

  • قیز دور کنفرانسا چاتمالییک !

ائلناز تر- تله سیک دوروب سلام – علیک ائتدیکدن سونرا گئدیب اَل- اوزون یوووب اتاقا دؤنوب بیر آز آینا قاباغیندا اوز – گؤزونه یئتیشینجک سولماز آغیزآلمانی گتیریر بیر – ایکی تیکه یئدیکدن سونرا بیرلیکده قالخیرلار. اونلار بیر ساعت سونرا کنفرانس محلینه چاتیب دوستلاریله کئف – احوال ائدیرلرتا کنفرانس زمانی چاتیر.

بوتون اؤرنجیلر صندل لرده اوتورلار. سالون باشا – باش دولودور. بوتون آدلیم ادبیات استادلاری بو کنفرانسا دعوت دیرلر. ائلناز کرسی یه دعوت اولوب میکروفون آرخاسیندا دایانیر تا فردوسی و شاهنامه حاققیندا ائتدیک لری تحقیق لردن سؤز آچسین. ائلناز میکروفونی امتحان ائتدیکدن سونرا اوجا سسله دئییر:

  • بؤیوک استادلاریم! عزیز اؤرنجیلر! بیلدیگینیز کیمی هر آیدان یا اون بئش گوندن بو آمفی تئاتردا نئچه ادبیات کلاس لارینین اَمکداش لیغیله دنیا اِپیک و حماسی دستان لاریندان مختلف کونولاردا کنفرانس لار قویولور، بو گونه قدر عزیز اؤرنجیلریمیز طرفیندن، یونان لیلاردن« ایلیاد – اودیسه» ، فرانسالیلاردان «شانسون دو رولان»، هندیلردن «مهابهاراتا»، آلمان لیلاردان« نیبلونگن»، ارمنی لردن «داوید ساسونی» کتابلار یندان چیخیش لار اولوبدور.

من بوگون «شاهنامه» دن و فردوسودان سؤز آچماق ایستردیم لاکن فیکریمی دَگیشیدیریب بوگون بوتون پروگراما قارشی اؤز آنادیلیمین اِپیک شاه اثری اولان «دَدَه قورقود» دان کنفرانسیمی سونماق ایسترم. بیزیم باشقا اؤرنجیلریمیز واردیرکی او وظیفه نی چوخ گؤزل یئرینه یئتیره بیلرلر. اما منیم باشقا گؤرَویم وار اودا دده قورقوددا تحقیقلر له و آختاریش لار آپارماق دیر. بؤیوک ائل شاعریمیز استاد حبیب ساهر دئمیشکن:

دده قورقود باغی آچمیشسا چیچگ / بیزه شاهنامه عزیزیم گرگ…

سون

بیر باخیش یاز

ایمئیل یایینلانمایاجاق لازم اولان خاللانمیشدیر *