آرادان خیرر اویونو

آرادان خیرر اویونونا گؤره

ناصر منظوری’‌له آپاریلمیش موصاحیبه‌میز

 

بو خرمنده «آرادان خیرر» اویناردیق

جومالاشیب قاریشقا تک قایناردیق

یاواش یاواش باغچالارا آغـناردیق

آغاج‌لاردان چیلینگ‌ـ‌آغاج کسردیک

قوروقچونون قورخوسوندان أسردیک

شهریار (حیدربابایا سلام -۲)

 

ائشیتدیگیمیزه گؤره، حیدربابایا سلام منظومه‌سی‌نین اوستده‌کی بندینده آدی چکیلمیش «آرادان خیرر» اویونونو آنجاق بیر رقص فورماسیندا طراحلاندیریلمیش کیمی«آیلان» قروپو گروهو بو ایل خارج اؤلکه‌لرده، گورجوستان’‌دا، فرانسا’‌دا،. . . و نهایت شهریور آییندا تهران’‌‌‌دا [هیجدهمین جشنواره‌ی نمایش‌های آیینی سنتی] ایجرا ائدیبدیر. بو طراح‌لیق ناصر منظوری‌نین مشورتی و نظارتی’‌له اولوبدور.

معنوی‌وارلیق‌لاریمیز، بئله‌جه، فولکلور خزینه‌لردن، تاریخی حافظه‌لرین قارانلیق بوجاق‌لاریندانسیزمیش کیمی آنجاق گون‌ایشیغیندا مئیدانا چیخماسی، اولدوقجا سئویندیریجی دیر.

بیز چالیشدیق بو حادیثه‌نی مجله‌میزده عکس ائدک. اونا گؤره، ناصر منظوری و آیلان گروهونون باشچیسی توحید حاج بابایی’‌‌لاآپاردیغیمیز موصاحیبه‌لری، ائله‌جه ده، «آرادان خیرر» اویونونون آچیقلانماسینی بوردا پایلاشیریق.

 س. «آرادان خیرر» اویونوناگؤره دانیشماق ایسته‌ییریک؛ نئجه باشلاییرسینیز؟

آشیق‌لار سؤزلرینی اوستادلارا سایغی ایله باشلایارلار. اونلاردان اؤیرنمک’‌‌‌له،اجازه وئرین، سؤزو شهریارا سایغی‌’‌‌لا باشلایاق. «آرادان خیرر» اویونو هَیـَجان’‌‌‌لا سئودیگیم و هَیـَجان’‌‌‌لا اوینادیغیم اویون‌لاردان بیری ایدی. کئچمیش‌لرده بو اویونون آدینی حیدربابا’‌‌دا دا گؤردوکده بیر دونیا سئوینمیشدیم من. آخی بو اویونو شهرلرده تانیماییبلار. اونا گؤره ده، دومانلیق­‌لاردا ایتمیش اویون‌ـ‌دب‌لریمیزین بیری دیر. بو اوزدن، من شخصا اؤزومو شهریار کیشی‌یه بورجلو سانیرام.

بوینوموزداکی بو بورج آنجاق معنوی بیر بورج دیر. معنوی اولدوغو اوزدن ده، بو کیشی‌نین حیدرباباسی‌نین داها بیر دَیَرینه توخانماق ایستردیم.

شهریارین حیدرباباسی حیس‌لریمیزی قیدیقلایان صحنه‌لر’له دولو دیر؛ باخین:

 

نورورعلی خرمنده ول سورردی

گاهدان إنیب کولش‌لرین کورردی

داغدان دا بیر چوبان ایتی هورردی

اوندا گؤردون اولاغ آیاق ساخلادی

داغا باخیب قولاق‌لارین شاخلادی

 

بو سؤزلرده دهونگوگ’‌‌‌ون تابلولاری کیمیأمپئرسیونیستی بیر ائتگی واردیر. اوخوجویا/دینله‌ییجی‌یه هئچ‌بیر عقیده تحمیل اولونمور آنجاق اوخوجونون و یا دینله‌ییجی‌نین اؤزو بو قیرتیق لحظه‌لری بیربیری’‌له بیرلشدیریر.

بیز هئچ‌بیر یازیچیدا و یا شاعیرده خالقین یاشاییشیندان بو قدر إتگیلی و دقیق صحنه‌لی اطلاعات گؤره بیلمه‌ریک. نه گؤزل کی وارلیغیمیزین قیرتیق قیرتیق صحنه‌جیک‌لرینیحیدربابا اؤزونده داشیدیقدا بیزلره عکس ائدیر.

«آرادان خیرر» اویونو دا بئله‌جه صحنه قیرتیغی کیمی ایکینجی حیدربابا’‌‌دا آدی چکیلیر: بو خرمنده «آردان خیرر» اویناردیق . . .

س. «آرادان خیرر» اویونونو بیزه تانیتدیرا بیلرسینیز؟

«آرادان خیرر» اویونو چوخ گوجلو و بوروشوقلو بیر اویون دیر. آرزیم بو دیر، بیرگون بو اویون اولمپیک اویون‌لاری‌نین سیراسیندا یئرلشسین.

س. هاچان‌لار اویناناردی؟

بو اویون دا، بوتون اویون‌لار کیمی، ایلین ایکینجی یاریسیندا یایین آخیرلاریندان توتدو بایراماجان اویناناردی. بیلدیگینیز کیمی، ایلین ایلک یاریسی یالنیز بوتون ایش ایدی ‌گوج ایدی و بو چاغ‌لاردا اویون.زاد اوینانا بیلمزدی کی. ایش‌ـ‌گوج آی‌لاری باشا چاتان کیمی آنجاق آیین‌ـ‌شایین‌لیق اولاردی.

یایین سون آییندا، آیین‌ـ‌شایین‌لیق باشلاناندا، خرمن‌لر ییغیشمیش کیمی، ایلین اصیل ایش‌ـ‌گوج فصلی باشا چاتمیش حالدا، آین‌ـ‌اویون‌لار دا باشلاناردی.

بیرسیرا اویون‌لار یالنیز گئجه‌لر آییشیقدا اویناناردی؛ عکسینه، بیرسیرا اویون‌لار دا یالنیز گوندوزلر اویناناردی.

«آرادان خیرر» اویونو گوندوز اویون‌لاریندان دیر.

س. «آرادان خیرر» نئجه بیر اویون دیر؟

عومومیتـده اویون‌لاری نئجه اؤروشه بؤله بیله‌ریک:

اوشاق اویون‌لاری،‌

صحنه اویون‌لاری،

ورزش اویون‌لاری،

قومار اویون‌لاری،

رقص

. . .

بو آرادا«آرادان خیرر»اویونو ایدمان (ورزش) یاریشمالاری سیراسیندا یئرله‌شن بیر اویون تانییا بیله‌ریک. بوتون یاریشما اویون‌لاری کیمی بو اویون دا ایکی دسته‌یه/تیـمه بؤلوندوکده اوینانار.

 

س. «آرادان خیرر» وسیله‌لی اویون دیر یوخسا وسیله‌سیز؟

«آرادان خیرر» وسیله‌سیز بیر اویون دیر.

ایکی دسته/تیمین بیریسی «قورویان»تیم اولور اوبیریسی «یوگورن» تیم.

 

س. بو اویونو دقیق اولاراق بیزه تانیتدیرا بیلرسینیزمی؟

بو اویونون نئجه‌لیک‌لری، اینجه‌لیک‌لری، تفصیل‌لی اولدوغو اوچون، موصاحیبه‌ده آییردـ‌آیدینجاسینا آچیقلانا بیلمز. اجازه وئرین آیری بیر ایضاح و آچیقلاما کیمی یازیلسین.

 

(ایضاح: بو اویونون تانیتدیرماسینی بو موصاحیبه‌دن سونرا، بو مجله‌ده اوخویا بیلرسینیز.)

س. ائشیتدیک‌لریمیزه گؤره، سیز بیرزامان «آردان خیرر» اویونونو ورزش اویونو فورمادا یولا سالماق ایسته‌میشدیـنیز.

بئله دیر! ۷۰-لرین ایلک یاریسیندا بو ایشی یولا سالماق مشقینه دوشدوک. آنجاق آتالار دئمیشکن: «گئجه اودونا گئدن چوخ اولار.» بیزه کؤمک ائدن دوست‌لار دا دیلده آرخایین‌لیق وئردیلر آما ایشه گلنده قیریق قوشون کیمی نئچه‌سی تاپیلدی چوخو تاپیلیب گلمه‌دی. اونا گؤره،‌ ایکی تیم حاضیرلایا بیلمه‌دیک، تکجه حسرتی قالدی منه.

س. بس نئجه اولدو بونو رقص فورماسیندا طراح‌لیق قرارینا چاتدینیز؟

دئییلمه‌لی دیر، اویون ایده‌لری هاوادان تاپیلماییبلار. بوتون فولکلوریک اویون‌لاریمیزین ایچینده حیاتین و توپلومون اینجه‌لیک‌لری مضمون مضمون یاشاییر. اویون‌لار بو مضمون‌لارین تکرارلانما فورماسی دیر. او دیر کی، مضمون‌لار ثابت قالدیقدا، آنجاق،‌ اونلاری یاشادان اویون‌لار زامان‌ـ‌آلا بوروشوقلو اولوبان تئکنیک‌لره تاکتیک‌لره دولوبلار. ایندی انسان‌لار، قرار دئییل هرزادی محض تکرار ائتسین بلکه اؤز زامانی‌نین ایزینی بو اویون‌لارا قویوب اونلاری گونه اویغونلاتمالی دیر.

بورادا اجازه وئرین بیر مثال گتیریم. منیم عزیز موسیقی اوستادیم، رحمت‌لیک دوکتور حمید زاهدی [آلماندان موسیقی رهبرلیگینده دوکتورا آلمیش] دئیه‌ردی کی، بئتهووئن اؤز سینفونییالارینی یازماق اوچون ۱۰۰۰ حدودوندا فولکلوریک مئلودی‌لر توپلامیش ایمیش. اونا گؤره دیر کی، بو کیشی‌نین دانیلماز یئنیلمز اثرلری تاریخده پارلاییر.

ایندی، بیزیم ده معنوی فولکلوریک وارلیغیمیز قرار دئییل اینجارسیز تاریخی ذهنیت‌یمیزین صاندیقچاسیندا چوروسون. و یا گون‌ایشیغی گؤرموش‌لرده یوروجو یوروجو تکرارلانسین. بو اویوندا رقص فورماسینا دولماغا گؤجلو بیر پوتانسییئل وار دیر.

س. آیلان گروهو بو ایده‌نی نئجه قارشیلادی؟

آیلان گروهونون باشچیسی توحید حاجی‌بابایی بیزیم کیلاسدا دیر. اونا گؤره ده، توحید منیم‌ یاخین دوست‌لاریمدان، ائله‌جه ده، داغ یولداشیم دیر. آذربایجان رقصینده توحید چوخ استعدادلی بیر جاوان دیر. سؤزون اصیل معناسیندا، توحید بو ایشده بیر اوستاد دیر. دئمک اولار، بوتون داخیلی و خاریجی چیخیش‌لاریندا بیرلیک قازانمیش، هـَیـَجان‌’لا قارشیلانمیش بیر گروها باشچی‌لیق ائدیر.

بوندان ایره‌لی «آتیشما» اویونونو دا آزـ‌چوخ بیرلیکده طراح‌لیق ائتمیشدیک.ائله بو دانیشیق‌لاردا باشا دوشدوم کی، توحید، ایده‌لری و مضمون‌لاری چوخ چوخ گؤزل‌لیک’‌له آلا بیلیر. او ایدی کی، همیشه ذهنیمده اولان بو «آرادان خیرر» اویونونو اؤنردیم. سونرا، آییرد اولاراق بو اویون اوستونده دانیشیق‌لاریمیز اولدو. اینانیردیم کی توحید بو ایشی باشاراجاقدیر.

بیر گون منی اؤز یئرلرینه چاغیردی.

اورا گئتدیکده، اؤز قنشریمده گؤردوگومدن حئیرت‌لیندیم. گؤیلومده همیشه‌لیک بیر آرزی و یا تامارزی کیمی یاشایان بو اویون، رقص فورماسیندا اوینانیردی ــ‌اونو دا نئجه اوستالیق‌’لا!

(آشاغیداکی فوتوشکیل ائله او گونو آیلان گروهونون مشقینده سونرا چکیلیبدیر.)

 

بیر گؤرۆش یاز

ایمئیل یایینلانمایاجاق ایسته‎نیله‎ن بوشلوقلار خاللانمیشدیر *