پنجشنبه, اسفند ۳, ۱۴۰۲
اؤیکوامضا درگیسی

بیر آشیغین غملی حئکایه‌­سی

 بیر آشیغین غملی حئکایه‌­سی

 هلیا بشیرزاده

او گئجه شعر و موسیقی مراسمیندن سونرا همیشه‌­کی کافه‌­میزه گئتدیک. دئمه‌­لی هر آی شعر گئجه‌­سی قورتاراندان سونرا اوردا بیر یئره ییغیشیردیق. آشیق­لارین سازی­نین سسیندن سرخوش ایکن  هیجان­لی هیجان­لی هنر و ادبیاته گؤره دانیشیردیق. کافه همشهری­لرین بیری­نین ایدی. اوردا یئدیییمیز اردبیلین غذا و شیرنی­لری، بیزه دئدیک­جه یاپیشیردی. تهراندا یاشایان بیز تورک­لره، او یئرلی غذالارین یئمه­یی، کافه‌­ده­‌کی فضا و آدام­لارین لهجه­‌لری آنا یوردوموزو یادا سالیردی. بو، دوغرودان دا غنیمت ایدی. شاعر دوست­لاریمیز شعر اوخویوردولار و بیزلره مخصوص اولان به به! ساغ اول! یاشا! کیمی تانیش کلمه‌­لر کافه­‌یه دولوردو.

او گئجه یاشلی بیر کیشی کافه‌­نین بیر بوجاغیندا اَیله­‌شیب قلیان چکیردی. سَس­سیز اولسایدی دا، آنجاق بحث­لره، دانیشیق­لارا قولاق آسیردی. اورا گلن­لرین چوخو تانیش اولوردو و بیر بیریمیزی تانیییردیق. او کیشی آمما غریبه ایدی؛ او واختاجاق اونو کافه­‌ده گؤرمه­‌میشدیک. دئدیک بلکه شاعیر اولا، آمما او دئدی کامیون سوروجوسودو و او آرادا ماشینی­نین یوکله‌­نمه­‌یینی گودوردو. گئجه یاریسی دا اردبیله طرف یولا دوشمه‌­لی ایدی. آشیق­لاردان سؤز دوشموشدو. اونلارا گؤره دانیشدیغیمیزدا، او غریبه کیشی ده بیر آشیغین عجیب ماجراسینی بیزه تعریف­له‌­دی. جدی دانیشدیغیندان، اونا قولاق آسان هرکس او عجیب ماجرانی اینانماغا باشلامیشدی. بیردن هامی ساکیت اولدو. او تای بو تایداکی میزلرده اَیله­‌شن­لر ده دؤنوب، اونا قولاق آسیردیلار. غریبه کیشی­نین بور سَسی کافه­‌یه دوشموشدو. او گئجه، او کیشی بیزه بئله سؤیله‌­دی:

دئدیییم بو سؤز، کئچیب گئتمیشین­دی و اَللی ایل بوندان قاباق باش وئریب­دی. اوندا من تزه جاوان ایدیم. قارداشیم مشکین­دن او یانا، پرت بیر یئرده سرباز گئتمیشدی. گره­‌ک مئشه­دن کئچیب، یاریم گون ده یول گئدیردین. پادیگان چایین او تاییندایدی. بیلمیرم ایندی او چایین آدی نَدی. او ایل­لر یاغیش یاغمادیغیندان، یئردن بوغدازاد آز گؤتورولموشدو. دؤلت سربازلارین جیره­‌سینی یئتیریب وئره بیلمیردی. هر نئچه واختدان بیر، ائوده چؤرکدن­زاددان ـ اَلیمیزه گلن هر بیر زادی ـ توربایا ییغیب، قارداشیما آپارماق اوچون وئریردیلر منه. او پادیگاندا، آجلیقدان دَری­لری سوموک­لرینه یاپیشمیش چوخلو سرباز گؤرموشدوم. اونا گؤره ده، او یولون چَتین­لییینی جانیما آلیب، دوروب اردبیلدن مئشکینه گئدیردیم. اوردا مئشه‌­یه چاتمامیش، بالاجا بیر قفه‌­خانا واریدی. پادیگاندان قاییداندا، اوردا دینجه‌­لیب، چای­دان چؤرک­دن یئیه­‌ندن سونرا، ائوه ساری یولا دوشوردوم. او قفه‌­خانایا گئتدیییم هر زامان، آیاز آدلی بیر آشیق گؤروردوم. همیشه ده دیبده­‌کی صندلیده اَیله­‌شیب، گلیب گئده‌­نه باخیردی. او یازیق آشیغین اوزو چوخ محزون، همی ده قورخمالی ایدی. اوزونون بیر طرفی پیس وضعده جیریلیب، ییرتیق ییرتیق ایدی. ائله­‌بیل یابا، و یا عجیب بیر حئیوانین قییناغی­یلا جیریلمیشدی. قفه­‌نین او بوجاق­بوجاغیندا اونا گؤره چوخ سؤزلر دانیشیردیلار. قدیم­لر او صندلی­نین اوستونده، آشیق آیازین نه سازلار چالیب، ماهنی­لار اوخودوغونو ائشیتمیشدیم. من آنجاق هئچ واخت اونون اَلینده ساز گؤروب، سَسینی ائشیتمه­میشدیم. اونو دئییب، دانیشیب، گولَنده ده گؤرمه‌­میشدیم. دئییردیلر آروادی ایته‌­ندن سونرا، آشیق چالیب اوخوماغی ییغیشدیرمیشدی. بعضی­لری دئییردی اونون آروادی جاوان بیر کیشی ایله قویوب قاچیب اورسیه­‌ته. اوزونو ده ائله او کیشی او گونه سالیب­دی. بعضی­لری ده دئییردی جین­لر گلیب آروادینی آپاراندا، اونون دا اوزونو جیریب گئدیب­لر. آشیغین دالی­سوره بئله بئله سؤزلر و افسانه‌­لر وار ایدی. چوخ­لاری دا دئییردی آبریسینا گؤره آروادی­نین قاچدیغینی اؤرت­‌باسدیر ائله­‌سین دئیه او ناغیل­لاری قوشوب. من آنجاق او سؤزلره اینانمادیغیما، دوزدن دوزه او کیشی­نین اوزونه نه گلدیینی بیلمک ایسته‌­ییردیم. سونرالار، بیلمیرم نه جور اولدو، یاواش­یاواش آرام آشیقلا آچیلدی. بیر واخت گؤردوم، هر دفعه او قفه­‌خانایا گئتدیییمده اونون یانیندا اَیله­‌شیب اونونلا دانیشیرام. بیر گون او یان بو یاندان دانیشا دانیشا، بیلمه­‌دیم سؤز هاردان دوشدوسه، آشیق آیاز اوزنه نه گلدییی­نین ماجراسینی آچیب منه تعریف­له­‌دی. کئچیب گئتمیش سؤزدو، آمما یادیمدا قالان او یئره­‌جک آشیق بئله ناغیل ائله‌­دی: بیر گون صوبح ـ  بئله بیله­‌م پاییزین اورتاسی ایمیش ـ  سحر چاغی آشیق حَیطه چیخیب قاپی­نی آچاندا، گؤزو دوشور زیل قارا بیر پیشییین یاشیل گؤزلرینه. پیشیک ائیواندا، دوز قاپی­نین آغزیندا، شؤنگه­‌ییب، گؤزونو زیلله‌­میشمیش آشیغین گؤزلرینه. اوشاقلیغیندا آناسی اونا تاپشیرمیشمیش، هئچ واخت دایانیب، بیر پیشییین گؤزلرینه باخمایا. دئمیشمیش بیزیم گؤزوموزه پیشیک کیمی گؤرسَنن اونلار جین­­دیلر. بو سؤز آشیغین قولاغیندا قالیب، هئچ­واخت بئله پیشیک­لرین گؤزونه باخماییرمیش. حتتا قوجالیب آغ ساققال کیشی اولاندان سونرا دا، پیشیک  قاباغینا چیخاندا، یئنه اوندان گؤز گؤتوروب آیری یئره باخیردی. آنجاق او لحظه، طلسم اولموش کیمی، پیشییین گؤزلریندن گؤز گؤتوره بیلمیر. بلکه اوشاقلیغینداکی قورخویا گؤره، او پیشییه باخماقدان اوشه‌­نیب­‌میش. اؤز دئییشی، او لحظه اوردا دایانیب پیشییه باخان اؤزونو، یاشلی بیر کیشی یوخ، بالاجا بیر اوغلان اوشاغی کیمی دویورموش. آشیقلا پیشیک نَم­نه قدَر دایانیب بیر بیرینه باخیب­لار. سونرا آشیق اؤزونه گلیب اونو پیشله­‌ییر،  آنجاق پیشیک هئچ یئریندن بئله ترپنمه‌­ییر. عؤمورونده او جاساراتلیغا پیشیک گؤرمه‌­میشمیش. آخیردا حیرصیندن یا دا قورخوسوندان، باشماغینی اونا ساری توللاییر. پیشیک یئل کیمی گؤزونون قاباغیندان سوووشوب، دیوارین باشیندا اَیله­‌شیر. آشیق تای باشماق پیلله‌­لردن دوشوب، حَی­طده باشماغینی گَزنده، دیوارین باشی­نی پیشیک­له دولو گؤرور. او پیشیک­لره یئمک تؤکوب، اونلاری حَی­طه ییغدیغینا گؤره آروادی­نین اَلیندن حیرصله‌­نیر. آشیق اَل اوزونو یویوب سَرین هاوا اوزونه ده‌­یه‌ندن سونرا، دونن گئجه سازی­نین سیم­لری­نین قیریلماغی یادینا دوشور. آخشام سازی ساغ­ سالیم تاخچایا قویوب، یاتمیشمیش. گئجه یاریسی آیاق­یولونا ئدنده، سازی تاخچادان یئره ساللاندیغی حالدا گؤرور. سیم­لری ده قیریلمیشمش. بو ایش، نئچه دؤنه عئینی حالدا باشینل گلمیشمیش. گئجه یاریسی او سازین باشینا نه گلدیییندن آغزی آچیق قالیر. اؤزیله آروادیندان سونرا بیر آیریسی، او ائوده یاشاییب یا گئت­گَل ائله­‌میرمیش کی. آشیق اوتاغا قاییداندا، آروادی یوخودان دورووب سیماوارین قاباغیندا صوبحانه راهلاییرمیش. گئدیب تاخچادان سازینی گؤتوروب، او یان بو یانینا باخیر. هاوا ایشیقلانینجاق، اونونلا اَللـه‌­شیب، سیم­لرینی دوزه­‌لدیر. سَسینه آروادی هئچ یئریندن ده تَرپنمه‌­میش­میش. آشیق شک­لی شک­لی آروادا باخیب. آرواد شتته‌­سینی بَرک بَرک باغلاییب، ایستکان نعلبکی­لری یاخالاییرمیش. آرواد اونو اینجیتسه ده، آشیق اونو چوخ سئویرمیش. سوفرا باشیندا، سازا نه گلیب دئیه آرواددان سوروشاندا، آرواد باشلاییب آشیغی دانلاماغا. ـ یئنه صوبحه‌­جک او سازلا اویناییب­سان… آیری بیر ایش الیندن گلمیر کی… هامی گئتدی صنعت دالی­سوره، سن ده گئتدین تار قاوال دالی­سوره… گئت آروادلارین ده‌­یه‌رینه باخ! من گرگ بیر اوووج پنیردن ساری قاپی قاپی­یا دوشَم و بئله بئله سؤزلردن. همیشه­‌کی کیمی اَرینه دانلاق قالماییب ووروب. آشیق آروادین سؤزلریندن زارا گلمیشمیش دا. دورووب پئنجه‌­یینی گئییب، سازینی دا گؤتوروب، گئدیر قفه­‌خانایا. آشیغین دئمه­‌ییندن، او جور کی یادیمدادی، او گونو آخشاماجاق قفه‌خانادا اَیله‌­شیب، قلیان چکیب­دی. سازین فیکیری باشیندان چیخمیرمیش. گون اورتا چاغی بیر دسته سرباز قفه­‌خانایا دولوب، اورانی باش­لارینا گؤتورموشموش­لر. قفه‌­نین یییه­‌سی آشیغی فیکیرده گؤردوکده، دئییر: «کئف­سیزسن آشیق! قیزدیر سازینی، قوی بیر آز اوره‌­ییمیز آچیلسین!» آشیق دا سازی گؤتوروب، باشلاییر سربازلارین ساغلیغینا اوخوماغا. الینی سازین سیمینه چَکدیکجه، سیم­لرین قیریلماغینا دوشونورموش. ائله قوشمانی اوخویا اوخویا، لاپدان آروادی یادینا دوشور. همیشه اونونلا ساواشیب، سازیندان اَل چکمه‌­یینی ایسته‌­ییرمیش. دوشونور: اولمایا ائله سیم­لرین قیریلماغی آروادین ایشی­دی! آشیق آیاز او گونو غملی بیر قوشما اوخویور. اؤزو ده بیلمیرمیش نییه ائله اورکدن اوخویور. اَلینه ساز آلیب اوخودوغو او مجلیسین سونونجو مجلیسی اولدوغونو چوخ سونرالار باشا دوشدو. گون­باتان چاغی سربازلار داغیلیشیب گئدندن سونرا، آشیق دا  سازینی گؤتوروب ائوه ساری یولا دوشور. باشینا گلن اویون­لارا دوشونه دوشونه، ائوه چاتیر. قاپینی آچیب حَی­طه گیره­نده، یئنه  حَی­ط باجانی پشیک­له دولو گؤرور. آشیق آیاز منه بئله سؤیله­‌دی:

«عؤمرومون آخیریناجاق یادیمدان چیخماز او گئجه! نئچه ایل­لر اوستوندن کئچسه ده، ایندیکی کیمی یادیمدادی… گون باتیب گئتمیشدی. حَیط قارانلیق ایدی، تکجه اوتاغین پنجره‌­سیندن جان­سیز بیر ایشیق پیلله‌­لره دوشموشدو. اول بئش آلتی پیشییین پیلله اوستونده اَیله‌­شیب میریلداشماسینی گؤردوم. دوزونو ایسته‌­سن بیر آز قورخموشدوم، صوبح کی کیمی. ائله دوردوغوم یئردن بیر داش گؤتوروب، ائیوانا ساری توللادیم. پیشیک­لر او یان بو یانا قاچیب، تئشتی قازانی آشیردیلار. چیغیرتی­لاری حَی­طی گؤتورموشدو. اوتاغا ساری گئدنده، دیوارلارین باشی­نین دا پیشیک­له دولو اولدوغونو باشا دوشدوم. گؤزلری قارانلیقدا ایشیلداییردی. او بئله پیشییین هاردان گلدییینی بیلمیردیم. قالمیشدیم اونلار منیم حَی­ط باجامدان نه ایسته­‌ییرلر. من اوتاغا کئچه­‌نده، دیوارین باشیندان منه باخیب، غضب­لی غضب­لی میریلداشیردیلار. آرواد چیراغی یاندیریب، قویموشدو پنجره‌­نین دالینا. اؤزو ده بوخاری­نین یانیندا، یئرینی سالیب یورغانین آلتیندا بوزولموشدو. منیم ده یئریمی همیشه­‌کی کیمی تاخچانین بو تاییندان سالمیشدی. سازی آپاریب تاخچایا قویاندا، اؤز اؤزومه دئدیم: بو گئجه بیله‌­جه‌­یم بو سازا نه گلیر. بوخاری­نین اوسته مرجی شورباسی قایناییردی. یئمه‌­یه گؤیلوم اولمادان، پالتاریمی ده‌­ییشیب یئریمه گیردیم. یئریمه گیرجه­‌ک، مین بیر فیکیر باشیما دولدو. ائویمین سس­سیز و غملی اولدوغونا فیکیرلَشدیم. آروادیمین اوشاغی اولمادیغینا. اوشاغیم اولسایدی، منیم ده ائویمدن شادلیق سسی گلردی و بئله شئی­لره. گئجه یاریسی یاواش یاواش گؤزلریم آغیرلاشیردی. ائله یوخو هاواسیندا آروادین یئریندن دورماغینی حیس ائله‌­دیم. یوخو باشیمدان قاچدی. دینمه‌­دن آنجاق اؤزومو یوخویا ووردوم. گلیب باشیمین اوسته دایانمیشدی. نفس­لری­نین سسینی ائشیدیردیم. بیرآزدان سونرا تاخچایا طرف گئتدییینی باشا دوشدوم. اوردا نه ایش گؤردویونو بیلمیردیم. یورغانین کونجونو قالخیزدیغیمدا، سازی گؤتوروب یاواشجانی دهلیزه گئتدییینی گؤردوم. ائله یئریمده اوجور قالیب، قولاق­لاریمی ایتیلدیم. قاپی­نین آچیلماغی­نین سَسینی ائشیدنده، آیاغا دوردوم. پئنجه­‌ییمی گئییب، ائه‌مال­جا آروادین دالی­سوره ائشییه چیخدیم. ایندیکی کیمی یادیمدادی. عجیب بیر گئجه ایدی. آی ایشیغی یئره سَپیلمیشدی. یامان دا سویوق یئل اسیردی. ائیوانین اوستوندن آروادی کوچه‌­نین باشیندا گؤردوم. باشماق­لاریمی آیاغیما تاخیب، دالیسی­جاق قاچدیم. یئل آز قالا آدامی آپارسین. پئنجه­‌ییمی بَرک بَرک اَینیمه بوکوب، مین بیر فیکیرله تئز تئز یئریییردیم. آرواد لئی تکین گئدیردی. پیشیک­لرده او یان بو یاندان اونون دالی­سوره قاچیردیلار. کوچه‌­لرین قورتاراجاغیندا، سایخین بیر یئرده،  یییه‌­سیز بیر باغین قاباغیندا آیاق ساخلادی. من ده او گؤره­‌نمه­دییی بیر یئرده دایانیب، نفسیمی دَردیم. اونون گئجه یاریسی او جهنمده نه غلط دارتدیغینی باشا دوشه بیلمیردیم. پیشیک­لر دایانیب، گئندن باخیردیلار. آرواد سازی قوجاغینا آلیب، داش یا بئله بیر شئیین اوستونده اَیله­‌شدی. یاواش یاواش پیشیک­لر اونا یاخینلاشیب، باشینا توپلاشدیلار. باخ، ائله بو گؤزوم­له گؤردوم: بیر دسته پیشیک آروادین یان­یؤره­‌سینه ییغیشیب، اَیله‌شمیشدیلر. یئریمده قورویوب قالمیشدیم. او سفئه آرواد نییه پیشیک­لرین اورتاسیندا اَیله‌­شمیشدی؟! من تعجب­له او صحنه‌­یه باخاندا، آرواد باشلادی ساز چالماغا. اؤزو ده نه چالیردی! ایندی­یه‌­جک هئچ اوستادی او گؤزه‌­للیکده ساز چالاراق گؤرمه­‌میشدیم. حئیران حئیران دوشونوردوم ساز چالماغی هاردان اؤیر‌ه‌­نیب. نه عجیب سس ایدی او چالدیغی موسیقی! ائله‌­بیل آیری بیر دونیادان گلیردی. او سسین اؤز سازیمدان چیخماغینا اینانا بیلمیردیم. یئل سسی هاوایا یاییب، هر یانی دولدورموشدو. آی ایشیغی­نین آلتیندا، پیشیک­لر سس­سیزجه آروادیمین یان­یؤره‌­سینده اَیله­‌شیب، او موسیقی­یه قولاق آسیردیلار. من ده گؤزومو یوموب، نه قدَر اولدوغونو بیلمیرم، او غریبه سسه قولاق آسدیم. سیزاق اسیردی. تیتره‌­مه­‌یه دوشموشدوم. سویوقدان یوخسا آیری بیر سببدن دولایی اَسدیییمی بیلمیردیم. نه ائده‌­جه‌­ییمی ده بیلمیردیم. دوغروسو او آندا هئچ بیر ایشه قادر دئییلدیم. اوندان آرتیق اوردا دایانا بیلمه‌­دیم. آروادی پیشیک­لرین اورتاسیندا بوشلاییب، ائوه قاییتدیم. یئل سازین سسینی دالیم­سوره گتیریردی. بوتون کوچه­لر او موسیقی ایله دولموشدو. پنجره­لره باخدیغیمدا، هامی­نین سَسه باش چیخاریب ائشییه باخدیغینی ظن ائدیردیم. آنجاق پنجره‌­لر باغلی ایدی. جاماعات یاتمیشدی یوخسا او سسی ائشیتمیردیلر؟ بیلمیرم. بلکه ده، تکجه من او سسی ائشیدیردیم. یئل ائوین قاپی­سینی چیرپیردی. حَیط باجادا دا پیشک­زاد یوخ ایدی. گئدیب یئریمه گیریب، یورغانی باشیما چکدیم. دیش­لریم بیر بیرینه ده‌­ییردی. آروادیما فیکیرلَشدیم. جیرال باغیندا تویا چاغیریلمیشدیم. اونو اوردا گؤروب به‌یه‌نمیشدیم. د­َده‌­سیز ننه­سیز قیز ایدی. بیر قاری اونو یولدان تاپیب، آللاها گؤره ساخلامیشدی. قوهوم قونشولار دئییردیلر قاراچی­لار اوردان کئچنده، اونو قویوب گئتمیشدیلر. اونون یاشیل گؤزلرینه وورولدوغوما، بو سؤزلره اینانمامیشدیم…

او گئجه مین گئجه­‌جک منه کئچدی. بدنیم کئییب، یورغان دؤشه­‌ییمه یاپیشمیشدی. فیکیر خَیالدان اؤزومه گله بیلمیردیم. بئله بیله‌­م صوبحه یاخین ایدی، دهلیزین قاپی­سی جیریلتی­ـلا آچیلماسی. اؤزومه دئدیم هلبت پیشیک­لره ساز چالماقدان یورولوب، ائوه قاییدیب­. اوره‌­ییم چیرپینیردی. اونا نه دئیه­‌جه­‌ییمه دوشونوردوم. ایچَری کئچیب، سازی یاواشجا تاخچایا قویدو. نه ائله‌­یه­‌جه‌­ییمی بیلمیردیم. حیرصله­‌نمیشدیم. بیر یاندان دا اوره­‌ییمه غریبه بیر غَم دولموش، سینه­‌می سیخیردی. بیردن یورغانی بیر قیراغا ایته­‌له­‌ییب، دئدیم: «سازیمی هارا آپارمیشدین، آشیق؟» آروادین سسی چیخمادی. دووروب، یئریمده اَیله­‌شنده، تاخچانین قاباغیندا بؤیوک بیر پیشیک گؤردوم. یاشیل گؤزلرینی منه زیلله­‌ییب، دورموشدو اوردا. اوتوردوغوم حالدا قورویوب قالدیم. آنامین سؤزو یادیما دوشدو. صوبح او پیشییه باخدیغیما ایت کیمی پئشمان ایدیم. پیشیک یاواش یاواش منه طرف گلیب، قاباغیمدا دایاندی. دوز گؤزومون ایچینه باخیردی. گؤزلریمی گؤزوندن گؤتوره بیلمیردیم. اونون گؤزلرینده غریبه بیر شئی گؤروب، او اوندا باشیما گله­‌جکدن هئچ جوره قاچا بیلمه‌­دیییمی آنلادیم. پیشیک بیردن قییناغینی آتیب، اوزومو جیزدی. سونرا یئنه یاواش یاواش دالا قاییدیب، دهلیزه چیخدی. قییناق­لاری­نین ایزیندن جانیما بیر آغری دولدو. دئدیم ایندی اؤلجه­‌یه‌م آنجاق اؤلمه­‌دیم. اَیله‌­شدیییم یئرده آروادیمین بوش یورغان­‌دؤشه­‌یینه دونوخوب، قالمیشدیم. قان اوزومدن آخیب، بوغازیمین آلتینا سوزولوردو.»

بیر باخیش یاز

ایمئیل یایینلانمایاجاق لازم اولان خاللانمیشدیر *